HEPATİT B

Hepatit B’nin etkeni nedir?
Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastalıktır.

HBV nasıl yayılır?
Hepatit B, hepatit B’li kişilerin kan veya vücut sıvıları yoluyla bulaşır. HBV en yoğun olarak kanda ve yaralardaki sıvılarda bulunur. Yine vajinal sıvıda ve spermde de HBV virüsü orta yoğunlukta bulunur. HBV hava yolu, yiyecek veya su ile bulaşmaz. HBV’nin esas bulaşma yolları arasında cinsel ilişki ile, doğumda hepatit B’li anneden bebeğine ve ilaç bağımlıları arasında bulaşma bulunmaktadır. Doğum sırasında hepatit B taşıyan annenin kan ve vücut sıvıları ile temas eden bebeğe hastalık bulaşmaktadır. HBV emzirme ile bulaşmamaktadır. Çocuklukta hepatit B’nin bulaşması mümkündür. Erken çocukluk dönemindeki hepatit B evde kronik taşıyıcı bulunması durumunda bulaşabilmektedir. Kreş ve okullarda da bulaş olmaktadır. Erken çocukluk dönemindeki bulaşma hepatit B’li kişilerin kan ve vücut sıvıları yoluyla (örneği herhangi bir yaralanma durumunda veya ciltte bir yara olması durumunda) temas ile oluşur. HBV yiyeceklerin ağızda çiğnenerek bebeklere verilmesiyle ve hepatit B virüsünü taşıyan kişilerin özel eşyalarının ortak kullanılmasıyla (jilet, diş fırçası gibi) bulaşır. Hepatit B virüsü vücut dışında en az 7 gün boyunca canlılığını devam ettirir ve görüntüde kan olmasa bile virüs bulaştığı nesnelerin üzerinde canlılığını sürdürür. Hepatit B’nin bulaşma riski, HIV virüsünün bulaşma riskinden 50-100 kat daha fazladır. Hepatit B bulaşan kişilerin yaklaşık yarısına yakınında yukarıda sayılan bulaşma yollarından birisi bulunmamaktadır ve hepatit B’nin nasıl bulaştığı tespit edilememektedir.

Hepatit B virüsü bulaştıktan ne kadar süre sonra belirtileri ortaya çıkar?
Hepatit B’nin kuluçka dönemi 6 hafta ile 6 ay arasında değişmektedir.

Hepatit B’nin belirtileri nelerdir?
Hepatit B geçiren erişkinlerin en az %50’sinde belirti görülmez. Hepatit B geçiren 5 yaşın 114 altındaki çocuklar nadiren belirti gösterirler. Hepatit geçirmekte olan kişilerde bulantı, Hepatit B iştahsızlık, yorgunluk, kas, eklem veya mide ağrısı, ateş, ishal veya kusma, baş ağrısı, koyu renk idrar, açık renkli dışkı ve ciltte ve gözlerin beyaz kısmında sarımsı renk görülebilir.

Hepatit B ne kadar ciddi bir hastalıktır?
Hepatit B çok ciddi bir hastalıktır. Akut hepatit bulguları olan bir kişi genellikle oldukça hasta hisseder ve hastaneye yatırılması gerekebilir. Erişkinlerin %90-95’i hastalıktan sonra iyileşirler ancak yorgunluk ve genel durumun zayışığı aylarca devam edebilir. Ek olarak hepatit B ile enfekte olan küçük bebeklerin %90’ı, çocukların %30-60’ı ve erişkinlerin %5’i hepatit B enfeksiyonunu yenemez ve virüsü vücutlarından uzaklaştıramazlar. Bu kişilerde hepatit B enfeksiyonu kronik olarak devam eder ve taşıyıcı olarak adlandırılırlar.

Kronik hepatit B enfeksiyonuna sahip olmak ne demektir?
Kronik hepatit B taşıyıcısı olan kişiler hastalığı başkalarına bulaştırabilirler. Bu kişilerin büyük kısmı kendilerini hasta hissetmedikleri için hepatit B virüsünü aldıklarından ve taşıdıklarından haberleri olmaz. Bu kişiler ileride siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri gibi hastalıkların gelişmesi açısından da risk altındadırlar.

Kronik hepatit B enfeksiyonunun komplikasyonları nelerdir?
Kronik hepatit B enfeksiyonu geçirenlerin yaklaşık %15-25’inde sonuçta ciddi karaciğer hastalığı gelişir. Kronik hepatit B hastalığı hepatit B’ye bağlı kronik hastalık, siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri gibi hastalıklardan ve ölümlerden sorumludur. Kişiler genç yaşta hepatit B’ye yakalanırlarsa bu tarz bir karaciğer hastalığı genellikle orta yaşa kadar ortaya çıkmaz.

Kronik hepatit B enfeksiyonu dünyada ne kadar ciddi bir problemdir?
Kronik hepatit B enfeksiyonu sonucunda oluşan hastalıklar tüm dünyada büyük bir problemdir. Tüm dünyada yaklaşık 350 milyon kişi kronik hepatit B hastasıdır ve her yıl bu kişilerin 500.000-750.000’i karaciğer yetmezliği veya karaciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybetmektedir.

Hepatit B enfeksiyonunuz olup olmadığını nasıl anlarsınız?
Hepatit B tanısı kesin olarak sadece kan testi ile konabilir. Kan testi kişinin hepatit B enfeksiyonunun yeni mi yoksa eski mi olduğunu da gösterir. Test eğer kişinin geçmişte enfekte olduğunu (eski bir enfeksiyon) gösteriyorsa, aynı zamanda bu hastalığa karşı koruyucu antikorlar geliştirip geliştirmediğini (hastalığı yenip bağışıklık cevabı oluşturup oluşturmadığını) veya vücutlarında virüsü hala taşıyıp aşımadıklarını ve kronik enfeksiyonları olup olmadığını gösterir.

Hepatit B’nin tedavisi var mıdır?
Akut hepatit B hastalığının tedavisi yoktur. Kronik hepatit B enfeksiyonunda kullanılabilen ve faydalı olabilen üç tedavi yöntemi (interferon, lamivudine ve adefovir) vardır. Ancak bu tedavi yöntemleri herkese uygulanamamaktadır.

Hepatit B geçiren bir kişi ne kadar süreyle hastalığı bulaştırabilir?
Akut veya kronik hepatit B geçirmekte olan bir kişi kanında hepatit B virüsü bulunduğu sürece hastalığı bulaştırabilir. Bir kişinin kanında virüs bulunup bulunmadığı ise sadece kan testi ile anlaşılabilir. Hepatit B virüsünü taşıdıklarını bilen kişiler virüsü başkalarına bulaştırmamak için çok dikkatli olmalıdırlar. Bu kişilerin aileleri, aynı evde yaşayan kişiler ve cinsel partnerleri mutlaka hepatit B’ye karşı aşılanmalıdırlar. Hepatit B virüsünü taşıyan kişiler kan vermemeli, diş fırçası, jilet ve diğer kişisel bakım ürünlerini başkaları ile paylaşmamalıdırlar. Hepatit B virüsünü vücutlarında taşıyan anneler ve diğer kişiler bebeklere ağızlarında çiğnedikleri yiyecekleri vermemelidirler. Hepatit B hapşırma, sarılma, öksürme, yiyecek ve su, çatal, bıçak, tabak veya bardak vs. paylaşımı ile bulaşmaz. Kronik hepatit B enfeksiyonu olan kişiler işten, okuldan, kreşten uzak kalmak zorunda değildirler.

Hepatit B virüsü ile bulaş şüphesi olduğunda ne yapmalısınız?
Hemen doktorunuza ulaşınız. Eğer hepatit B aşısı yaptırmamış bir kişi hepatit B virüsünü taşıyan bir kişinin kan veya diğer vücut sıvıları ile temas ederse, en kısa zamanda hepatit B aşısının ilk dozunu ve hepatit B immünglobulini (hepatit B virüsüne karşı koruyucu antikorlar içeren kan ürünü) almalıdır. Bu ilk uygulamayı takiben diğer hepatit B aşısı dozlarını da tamamlamalıdır.

Hepatit B birden fazla kez geçirilebilir mi?
Hayır. Eğer akut hepatit B enfeksiyonu geçirdiyseniz ve kanınızda hepatit B virüsüne karşı koruyucu antikorlar oluştuysa bu sizin hastalığa karşı bağışıklık kazanmış olduğunuzu gösterir ve tekrar hepatit B enfeksiyonu geçirmenizi engeller.

Hepatit B’nin hepatit A ve C’den farkı nedir?
Hepatit A, B ve C hastalıklarının üçü de karaciğere saldıran ve hasar veren virüsler tarafından meydana gelmektedir. Hepatit A hastalığı geçiren kişilerin dışkısı ile yaydığı hepatit A virüsünün bulaştığı yiyecek ve içeceklerin ağız yoluyla alınması ile bulaşır. Daha az sıklıkla olmak üzere hasta olan kişi ile yakın temas (cinsel ilişki, aynı evde yaşamak) ile de bulaşabilmektedir. Hepatit C, hepatit B’nin bulaşma şekline benzer yollarla (kan ve vücut sıvıları yoluyla) yayılır. Hepatit A kronikleşmezken, hepatit C hayat boyu sürebilecek karaciğer problemine yol açar. Hepatit A ve B için aşı olmasına rağmen hepatit C için yoktur. Bu hastalıklardan birisini geçirmiş olmak diğer ikisine karşı korunma sağlamaz.

Hepatit B aşısı ne tip bir aşıdır?
Hepatit B aşısı inaktive (ölü) bir aşıdır.

Hepatit B aşısı nasıl uygulanmalıdır?
Hepatit B aşısı erişkinlerde deltoid kasına (kolun omuz kısmına), çocuklarda ise bacağın uyluk kısmına kas içine uygulanır.

Kimler hepatit B aşısı olmalıdır?
Hepatit B aşısının ilk dozuna bebek doğduğunda başlamak üzere toplam üç doz olarak uygulanması önerilmektedir. Hepatit B aşısı olmamış daha büyük tüm çocuklar en kısa zaman içinde üç doz hepatit B aşılarını tamamlamalıdırlar. Erişkinler için gereken hepatit B aşı dozu çocuklardaki gibi üç dozdur.

Hepatit B enfeksiyonu bulaşma riski taşıyan erişkinler kimlerdir?

Sağlık personeli ve kan ve kan ürünleri ile sürekli temas eden kişiler
Birden fazla sayıda cinsel partneri olanlar
Son zamanlarda cinsel yolla bulaşan bir hastalığı olan kişiler
İlaç bağımlıları
Uzun süreli bakım ünitelerinde kalanlar
Hemodiyaliz hastaları ve erken dönem böbrek yetmezliği olan kişiler
Kan ürünü alması gereken kişiler (örneğin hemofili)
Kronik hepatit B hastalarının eşleri ve bu kişilerle aynı evi paylaşanlar
Hepatit B’nin orta veya yüksek düzeyde görüldüğü ülkelere yolculuk yapan kişiler

Hepatit B aşısı ne kadar güvenilirdir?
Hepatit B aşısı çok güvenilir bir aşıdır. Tüm dünyada bir milyardan fazla doz hepatit B aşısı uygulanmıştır. Hepatit B aşısı olan çocukların çok büyük bir kısmında hiçbir yan etki görülmez. Ciddi reaksiyonlar adirdir.

Hepatit B aşısına bağlı olarak bildirilen yan etkiler nelerdir?
Hepatit B aşısına karşı yan etki gelişen çocukların çoğunluğunda aşı yerinde ağrı gibi (%3-9) veya düşük derecede ateş gibi hafif yan etkiler gelişmiştir. Erişkinlerde bu tarz hafif reaksiyonların görülme ihtimali hafifçe daha fazladır. Hepatit B enfeksiyonuna karşı ciddi alerjik reaksiyon gelişmesi nadirdir.

Hepatit B aşısı ne kadar etkindir?
Uygun bir şekilde uygulanmış hepatit B aşısından sonra sağlıklı erişkinlerin en az %90’ında ve bebekler, çocuklar ve gençlerin %95’inden fazlasında koruyucu antikorlar gelişir ve hepatit B enfeksiyonuna karşı bağışıklık kazanırlar.

Hepatit B aşısının belki de yıllar boyunca hepatit B ile karşılaşmayacak olan bebeklere uygulanması neden önerilmektedir?
Hepatit B aşısının tüm bebeklere uygulanmasının önerilmesinin üç ana temeli vardır. Birincisi, bebekler ve küçük çocuklar eğer hepatit B virüsü ile karşılaşırlarsa hepatit B enfeksiyonunun kronikleşme (uzun süreli devam etmesi) ihtimali çok yüksektir. Hepatit B enfeksiyonuna bağlı ciddi sonuçların çoğu (örneğin, karaciğer kanseri ve siroz gibi) kronik hepatit B enfeksiyonu geçiren kişilerde ortaya çıkmaktadır ve bu kişilerin hepatit B’yi diğer insanlara bulaştırma ihtimali daha fazladır.

İkincisi, erken dönemde enfeksiyon görülebilmesidir. Hepatit B aşısı bebeklerde rutin olarak uygulanmaya başlamadan önce her yıl Amerika’da 10 yaşın altında yaklaşık 16.000 çocuk hepatit B enfeksiyonuna yakalanmaktaydı. Bu enfeksiyonların çoğunluğu annelerinde hepatit B enfeksiyonu olmayan bebeklerdir.

Erken çocukluk döneminde hepatit B enfeksiyonu genellikle aynı evde hepatit B enfeksiyonunu taşıyıcı olarak bulunduran bir bireyin varlığında gerçekleşir ancak kreşler ve okullarda da bulaş olduğu tespit edilmiştir. Çocuklar arasında hepatit B enfeksiyonu bulaşı için en muhtemel yollar, hepatit B enfeksiyonuna sahip bir çocuğun ısırması ile olduğu gibi cilt bütünlüğünün bozulması, yine bu çocuğun vücut sıvılarının, sağlam çocukların mukozaları ile (örneğin göz, ağız gibi) veya sıyrık, kesik gibi cilt bütünlüğünün bozulmuş olduğu bölgelerle teması ile olabilmektedir. Hepatit B virüsü vücut dışında en az bir hafta süreyle canlı kalabilmektedir ve diş fırçası gibi canlı olmayan nesnelerin ortak kullanılması
aracılığı ile de bulaşabilmektedir.

Üçüncüsü, bebeklerin aşılanması ile elde edilen koruma onlarca yıl sürmektedir ve sonuç olarak her yaş grubunda oluşabilecek enfeksiyona karşı koruyucu olmaktadır.

Bebeğiniz hiçbir zaman ilaç bağımlısı veya cinsel olarak risk altında olmayacaksa neden hepatit B’ye karşı aşılanmalı?
Hepatit B enfeksiyonu cinsel temas ve ilaç kullanımı dışında pek çok başka yolla da yayılmaktadır. Hepatit B’nin bulaşması açısından risk taşıyan koşullardan uzak durmak ile bulaşma ihtimali azaltılabilir ancak hiçbir zaman sıfıra indirilemez.

Çocuğunuzun hayatının ileri dönemlerinde tekrar doz hepatit B aşısına ihtiyacı olacak mı?
Şu anda bağışıklık sistemi normal olan kişilere rutin tekrar doz önerilmemektedir. Aşılanan kişilerin kanında bulunan koruyucu antikorların düzeyi zamanla azalmakla birlikte, bağışıklık sisteminin oluşturmuş olduğu “hafıza cevabı” kaldığı için, eğer kişi hepatit B virüsü ile karşılaşırsa, bağışıklık sistemi virüsü hatırlar ve gerekli korumayı sağlar.

Daha önce hepatit B enfeksiyonu geçirip geçirmediğimi ve bağışık olup olmadığımı anlamak için hepatit B aşılaması öncesinde test yaptırmalı mıyım?
Bebekler ve çocukların aşılanmasından önce kan testi yapılması önerilmemektedir. Birden fazla cinsel partneri olanlar, ilaç bağımlıları, kronik hepatit B enfeksiyonu olan kişilerle aynı evde yaşayanlar ve hepatit B’nin yoğun görüldüğü ülkelerde yaşayan kişiler gibi hepatit B hastalığının bulaşması açısından yüksek risk altında olan kişiler için hepatit B aşısı uygulanmadan önce test uygulanması dikkate alınmalıdır. Eğer kişi hepatit B virüsü ile enfekte olmuşsa veya hepatit B’ye karşı bağışıklık kazanmışsa
hepatit B aşısı olmak ne yarar sağlar, ne de zarar verir. Yüksek risk altındaki kişilerin test yaptırmasının esas nedeni bu kişilerin hepatit B enfeksiyonunu alıp almadığını anlamaktır. Eğer bu kişiler hepatit B enfeksiyonunu aldılarsa, kronik hepatit B enfeksiyonunun tıbbi açıdan takibi için konunun uzmanı bir hekime danışmaları gerekmektedir.

Hepatit B aşısının tüm dozlarını yaptırdıktan sonra bağışıklık gelişip gelişmediği test edilmeli midir?
Bebekler, çocuklar, gençler ve erişkinlerin çoğunun hepatit B aşılarının sonrasında rutin test yaptırıp kontrol etmeleri gerekmemektedir.

Hepatit B aşılarından sonra test yaptırıp kontrol etmesi gereken bazı gruplar vardır:
Hepatit B taşıyıcı annelerden doğan bebekler, dializ hastaları ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, kanla sürekli temas eden sağlık çalışanları ve kronik hepatit B enfeksiyonu olan kişilerin eşleri.

Eğer bir kişi hepatit B aşılarının ilk iki dozunu yaptırıp üçüncü dozunu unuttuysa ne yapmalıdır? Hepatit B aşısı dozlarına yeniden mi başlamak gerekir?
Hayır. Aşıların önerilen sürelerden daha uzun zaman geçmesi durumunda aşılama serisine baştan başlamaya gerek yoktur.

Kimler hepatit B aşısı olmamalıdır?
İlk doz hepatit B aşısına karşı ciddi alerjik reaksiyon geliştiren kişiler diğer doz aşıları olmamalıdır. Orta veya ağır ciddiyette hastalık geçirmekte olan kişiler ise hastalıkları düzelene kadar aşılarını ertelemelidirler.

Hamileyken hepatit B aşısı olabilir miyim?
Evet. Hamileliğin ilk 3 ayında genellikle hiçbir aşı veya ilaç uygulanması önerilmemektedir. Hamilelikte Hepatit B aşısının uygulanmasına hekim karar vermelidir.