KIZAMIK

Kızamığın etkeni nedir?
Kızamığın etkeni bir virüstür.

Kızamık nasıl yayılır?
Kızamık hasta çocukların öksürüp hapşırması ve hatta konuşması yoluyla havaya dağılan kızamık virüsünün solunum yoluyla alınması ile yayılır ve yüksek derecede bulaşıcı bir hastalıktır.

Kızamık virüsünü aldıktan ne kadar süre sonra belirtiler ortaya çıkar?
Genellikle ilk belirti olan ateş, kızamık virüsünün alınmasından ortalama 10-12 gün sonra ortaya çıkar. Kızamık döküntüsü genellikle virüsü aldıktan sonra 14. güne kadar yani ateş başladıktan 2-3 gün sonrasına kadar ortaya çıkmaz.

Kızamığın belirtileri nelerdir?
Kızamığın belirtileri ateş, burun akıntısı, öksürük, iştahsızlık, gözlerde kızarıklık ve döküntüdür.
Döküntü genellikle 5-6 gün sürer ve saç sınırından başlar, yüze ilerler ve daha sonra aşağıya, boyun ve vücudun diğer bölgelerine yayılır.

Kızamık ne kadar ciddi bir hastalıktır?
Kızamık, hastalığı geçiren her 10 çocuğun üçünde, bir veya daha fazla komplikasyon gelişmesine neden olan ciddi bir hastalıktır. Kızamığa bağlı ölüm her 1000 kızamık vakasında yaklaşık 1-2’dir (Amerika verilerine göre). Kızamığa bağlı komplikasyonlar küçük çocuklarda (5 yaşın altındaki çocuklarda) ve erişkinlerde (20 yaşın üstündeki kişilerde) daha sık görülmektedir.

Kızamık sonrasında ortaya çıkması muhtemel komplikasyonlar nelerdir?
Kızamığın özellikle küçük çocuklarda görülen en sık komplikasyonu ishaldir. Vakaların %7’sinde kulak enfeksiyonları görülmektedir. Vakaların %6’sında zatürre gelişmektedir ve kızamığa bağlı meydana gelen ölümlerin %60’ından sorumludur. Kızamık geçiren yaklaşık her 1000 çocuktan 1’inde beyin tutulumu (akut ensefalit) görülebilir ve bunun sonucunda çocukta kalıcı beyin harabiyeti gelişebilir.

Hamilelik sırasında geçirilen kızamık bebekte doğumsal hasara neden olmamakla birlikte prematüre doğum, düşük ve düşük doğum ağırlıklı bebek doğumuna neden olabilmektedir.

Kızamık bağışıklık sistemleri zayıf olan kişilerde özellikle ciddi seyretmektedir.

Kızamığın tedavisi var mıdır?
Kızamığın spesifik bir tedavisi yoktur. Kızamık geçiren kişilere bol sıvı alması, yatak istirahati ve ateş kontrolü önerilmektedir. Komplikasyon gelişen kişilerde komplikasyonların tedavisine yönelik tedavi uygulanabilir.

Kızamık virüsünü alan bir kişi ne kadar süreyle hastalığı bulaştırabilir?
Kızamık yüksek derecede bulaşıcı bir hastalıktır. Döküntülerin başlamasından dört gün öncesinden bulaşıcılık başlamakta ve döküntüler başladıktan sonra da dört gün boyunca devam etmektedir.

Çocuğuma kızamık virüsünün bulaştığını tahmin ediyorum, ne yapmalıyım?
Çocuğunuza kızamık bulaştığını düşünüyorsanız hemen doktorunuzla temasa geçmelisiniz. Eğer çocuğunuz kızamığa karşı aşılı değilse, kızamık virüsü ile karşılaştıktan sonraki ilk 72 saat içinde (ilk 3 gün) kızamık aşısı yapılması durumunda kızamıktan korunabilir.

Yine kızamık virüsü ile karşılaştıktan sonra ilk altı gün içinde immünglobulin (kızamık virüsüne karşı koruyucu antikorlar içeren kan ürünü) uygulanması hastalığın ciddiyetini azaltabilir.

Kızamık birden fazla kez geçirilebilir mi?
Hayır.

KIZAMIK AŞISI

Kızamık aşısı nasıl bir aşıdır?
Kızamık aşısı canlı zayıflatılmış bir aşıdır. Tek kızamık aşısı veya kızamık, kızamıkçık, kabakulak üçlü aşısı (KKK) şeklinde bulunmaktadır.

Kızamık aşısı nasıl uygulanır?
Kızamık aşısı subkutan (cilt altına) enjeksiyon şeklinde uygulanır.

Kimler kızamık aşısı olmalıdır?
Tüm çocuklar ve hastalığı geçirmemiş ya da aşılanmamış erişkinler için iki doz kızamık aşısı (tek kızamık veya KKK şeklinde) önerilmektedir.

İlk KKK aşısı en erken kaç yaşında uygulanmalıdır?
İlk doz KKK aşısı en erken bir yaşında uygulanabilir. İlk dozun 12-15. ay arasında uygulanması önerilmektedir. 12. aydan önce uygulanan KKK aşısı uygulanmamış olarak kabul edilip aşının tekrarlanması düşünülmelidir.

Çocuklara ikinci KKK aşısı ne zaman uygulanmalıdır?
Çocuklara ikinci doz KKK aşısı genellikle 4-6 yaş arasında veya çocuk okula veya kreşe başlamadan önce uygulanır. İkinci doz KKK aşısı ilk dozdan sonra en az dört hafta geçtikten sonra herhangi bir zamanda uygulanabilir.

KKK aşısı ne kadar etkindir?
İlk doz KKK aşısından sonra aşılanan çocukların %95-98’i kızamığa karşı koruyucu bağışıklık oluşturur. İkinci doz aşı uygulanmasının amacı, ilk dozdan sonra bağışıklık cevabı oluşturmamış çocukların korunmasıdır. İki doz KKK aşısından sonra çocukların %99’u hastalığa karşı bağışıklık kazanmaktadır.

Ergenler ve erişkinler KKK aşısı olmalı mıdır?
Genel olarak kızamık geçirmemiş ve aşılanmamış tüm çocuk ve erişkinlerin aşılanması önerilmektedir. Özellikle okul veya kreşe başlamadan önce çocukların aşılanması ve doğurgan yaşa gelmiş ve özellikle kızamıkçık geçirmemiş genç kadınların hamilelikten önce KKK aşısı ile aşılanmaları önem taşımaktadır.

Sağlık personeli neden kızamıkçığa karşı bağışıklık kazanmalıdır?
Sağlık personelinin kızamığa yakalanma ve bulaştırma riski çok daha yüksektir. Bu nedenle sağlık personelinin hem kendilerinin hem de temas ettikleri hastalarının korunması amacıyla aşılanmaları gerekmektedir.

KKK aşısı ne kadar güvenilirdir?
Tüm dünyada yıllardan beri milyarlarca doz kızamık aşısı uygulanmıştır ve güvenilirlik sonuçları mükemmeldir. Kızamık aşısı canlı zayıflatılmış bir aşı olduğu için aşı sonrası yan etkiler çok hafif bir kızamığa benzer bir tablo oluşturabilir. Aşılanan çocukların %80’inden fazlasında yan etki görülmez.

Kızamık aşısına bağlı hangi yan etkiler görülmektedir?
Ateş en sık görülen yan etkidir ve aşılanan çocukların %5-15’inde görülmektedir. Aşılanan çocukların yaklaşık %5’inde döküntü görülebilir ve eğer görülürse aşıdan 7-10 gün sonra ortaya çıkar. KKK aşısı olan kadınların yaklaşık %25’inde geçici olarak eklem ağrısı görülmektedir. Bu yan etki aşının içerisinde bulunan kızamıkçık komponentine bağlıdır. Eklem ağrısı aşılandığı sırada kızamıkçığa karşı bağışıklığı olmayan kadınlarda görülmektedir. Alerjik reaksiyonlar gibi daha ciddi reaksiyonlar nadirdir. Muhtemelen aşının içerisinde bulunan kızamık aşı virüsüne bağlı olmak üzere milyonda bir çocukta beyinde inflamasyon görülebilmektedir.

KKK aşısından sonra çocuğumda döküntü görülürse diğer kişilere bulaştırır mı?
Kızamık aşı virüsü, aşıdan sonra döküntü görülen çocuklar da dahil olmak üzere diğer kişilere bulaşmaz. Aşıdan sonra okula ya da işe gitmemek gibi özel önlemler alınmasına gerek yoktur.

Kimler kızamık aşısı olmamalıdır?
İlk doz KKK aşısından sonra yaygın ürtiker, dudaklarda, dilde veya boğazda şişme ve nefes almada güçlük gibi ciddi alerjik reaksiyon gelişirse ikinci doz KKK aşısı uygulanmamalıdır.

Tüm canlı virüs aşılarında olduğu gibi, hamile kadınlara KKK aşısı uygulanmamalıdır. Ayrıca KKK aşısı uygulandıktan sonra en az dört hafta süreyle hamile kalınmamalıdır. Bununla birlikte emziren kadınlar KKK aşısı olabilirler. Evde hamile bir kadının bulunması evdeki çocukların ve diğer bağışık olmayan kişilerin aşılanması için bir engel teşkil etmez. Doğumsal bağışıklık yetmezliği, AIDS, lösemi, lenfoma, yaygın kanser (malignite) ve ilaçlar, radyasyon ve yüksek doz steroidlerle kanser tedavisi alanlar gibi ciddi bağışıklık sistemi yetersizliği olan kişiler KKK aşısı olmamalıdır. Bağışıklık sistemi yetmezliği olan
kişilerle aynı evde yaşayan kişiler ve çocuklar KKK aşısı yaptırabilirler. Ciddi bağışıklık yetmezliği belirtilerine sahip AIDS veya HIV enfeksiyonu olan kişilerin KKK aşısı olmaması gerekmesine rağmen belirti göstermeyen HIV enfeksiyonu olan kişiler KKK aşısı olabilirler ve olmalıdırlar.

Yumurta alerjisi olan kişilere KKK aşısı yapılabilir mi?
KKK aşısının kızamık içeriği tavuk yumurta embriyosunda çoğaltıldığı için yumurta alerjisi olan kişilerin KKK aşısına karşı alerjik reaksiyon geliştirme riski taşıyabileceklerine inanılmaktadır. Bununla birlikte bu inanışın doğru olmadığını gösteren çalışmalar vardır. Bu konuda dikkatli olunmalıdır. 

KKK aşısı otizme neden olur mu?
Son bilimsel kanıtlar KKK aşısının otizme neden olduğu hipotezini desteklememektedir. KKK aşısının otizme yol açıp açmadığı sorusu Amerika’da bağımsız uzman grupları tarafından yoğun bir şekilde incelenmiştir. Bu yoğun incelemeler sonucunda epidemiyolojik kanıtların KKK ve otizm arasındaki sebep sonuç ilişkisisini desteklemediği sonucuna varılmıştır.

KKK-otizm teorisi İngiliz bir araştırıcı olan Andrew Wakefield ve ekibi tarafından ortaya atılmıştır. Bu ekip sürekli devam eden bir virüs enfeksiyonuna bağlı bir barsak enfeksiyonu (inflamatuvar barsak sendromu) tanımlamıştır. 1993’te barsak enfeksiyonu olan hastaların barsak dokularından kızamık virüsünü izole ettiklerini bildirmişlerdir. Daha sonra diğer araştırıcılar tarafından yeniden tespit edilemeyen bu bulguların geçerliliği sorgulanmıştır.

KKK aşısı ile otizm arasında sebep-sonuç ilişkisi olup olmadığını araştıran çalışmalar medyada da çok ilgi görmüştür. Bununla birlikte bu bağlantıyı göstermeye çalışançalışmaların belirgin zayıf yanları olduğu anlaşılmış ve pek çok büyük toplum çalışması ile KKK aşısı ile otizm arasında sebep-sonuç bağlantısı bulunamadığı gösterilmiştir.

Bu konu ile ilgili özetleri aşağıdaki adreste “Aşılar ve otizm“ başlığı ile (ingilizce doküman) (“Vaccines and Autism” by Paul A. Offit, MD, Director, Vaccine Education Center, Children’s Hospital of Philadelphia) okuyabilirsiniz. www.immunize.org/catg.d/p2065.htm
Bu konu ile ilgili daha fazla bilgi ve makale için IAC’nin “Autism” sayfasına bakabilirsiniz (ingilizce): www.immunize.org/safety/autism.htm

KKK aşısı kızamığa neden olur mu?
Yukarıda bahsedildiği gibi kızamık aşısı “canlı” bir aşı olması nedeniyle bazı kişilerde kızamığa benzer hafif belirtilere neden olabilmektedir. Ancak aşı kızamığa neden olmaz.