KUDUZ

Kuduz insanlara nasıl bulaşır?
İnsanlar kuduz virüsü genellikle kuduz olan hayvanın ısırması yoluyla alırlar. Çok nadir olmakla birlikte kuduz mikrobu insanlara, hasta hayvanın tükürüğünün insanların gözüne, burun veya ağzına veya yaraya bulaşması yoluyla da geçebilir.

Kuduz mikrobu hasta hayvan tarafından ısırılma dışında bir yolla da alınabilir mi?
Isırıklar dışında bir yolla kuduz bulaşması çok nadir görülen bir durumdur. Tırmalama, deride tahriş, sıyrık, açık yaralar veya mukozaların kuduz hayvanın tükürüğü veya mikrobu taşıyan diğer ateryallerinin (örneğin beyin dokusu) teması ile oluşabilir. Bu durumda profilaksi uygulanmalıdır. Isırıklar dışında bulaş yollarından birisi de solunum yoluyla kuduz virüsünün alınmasıdır. Ancak laboratuvar çalışanları dışında normal insanların solunum yoluyla kuduz virüsünü alma ihtimali pek olası değildir. Kuduz bir hayvanla oynama, kanı, idrarı veya dışkısı ile temas bir bulaşma kabul edilmemektedir ve profilaksi gerektirmez.

Kuduz mikrobunu aldıktan sonra ne kadar süre içinde tıbbi müdahale için başvurulmalıdır?
Kuduz mikrobu ile karşılaşma sonrasında mümkün olan en kısa süre içinde tıbbi müdahale yapılmalıdır. fiu ana kadar kuduz virüsü ile karşılaşma sonrasında hemen başlanan ve uygun şemada uygulanan aşılar sonrasında aşı başarısızlığına bağlı kuduz vakası görülmemiştir.

Kuduz virüsü ile karşılaştıktan sonra ne tür bir tıbbi müdahale yapılmalıdır?
Kuduz enfeksiyonunun oluşmasını önlemenin en etkin yollarından birisi yaranın bol su ve sabunla yıkanmasıdır. Yaralanma sonrasında bir doz immünglobulin (bulunabiliyorsa) ve 28 gün içinde uygun şemada olmak üzere toplam beş doz olmak üzere kuduz aşısı uygulanmalıdır. İlk doz kuduz aşısı yaralanma sonrasında mümkün olan en kısa zaman içinde uygulanmalıdır. Aşının ilk dozunun uygulandığı gün 0. gün olarak kabul edilir.Takip eden dozlar 3., 7., 14. ve 28. günlerde uygulanmalıdır. Kuduz aşıları koldan, kas içine uygulanır.

Kuduz aşısı sonrası yan etkiler nelerdir?
Kuduz aşısına bağlı yan etkiler sık değildir. Günümüzde kullanılmakta olan yeni aşılar, geçmişte kullanılanlara kıyasla daha az yan etkiye neden olmaktadır. Ağrı, kızarıklık, şişlik, veya enjeksiyon yerinde kaşınma gibi hafif, lokal reaksiyonlar görülebilmektedir. Nadiren baş ağrısı, bulantı, kusma, karın ağrısı, kas ağrısı ve baş dönmesi bildirilmiştir. Kuduz immünglobulini enjeksiyonu sonrası bölgesel ağrı ve düşük derecede ateş görülebilir.

Kuduz aşısının uygulanması gereken gün aşı yaptırılamazsa ne olur?
Böyle bir durumda aşı şemasına nasıl devam edeceğiniz ile ilgili hekiminize danışınız. Kuduza karşı korunma ciddi bir durumdur ve aşı şemasında değişiklik yapılmamalıdır.

Kuduz bir insandan diğerine bulaşır mı?
fiu ana kadar dökümante edilmiş, 15 adet insandan insana bulaş vakası bulunmaktadır. Bunların 8’inde kornea transplantasyonu, 7’sinde solid organ transplantasyonu ile bulaş gerçekleşmiştir. Kornea ve organ transplantasyonu ile bulaş yanında ısırma yoluyla da insandan insana bulaşmanın gerçekleşmesi “teorik olarak” mümkündür ancak şimdiye kadar böyle bir vaka bildirilmemiştir. Kuduz enfeksiyonu olan bir kişiye dokunmak, bu kişinin idrarı, kanı ve dışkısı gibi enfektif olmayan sıvıları ile temas kuduz virüsü ile karşılaşma olarak kabul edilmez ve kuduza karşı profilaktik tedavi gerektirmez. Ek olarak, kuduz aşısı uygulanan bir kişi ile temas etmek kuduz virüsü ile karşılaşma olarak kabul edilmez ve karşılaşma sonrası profilaksi gerektirmez.

Hangi hayvanlar kuduz virüsünü taşıyabilir?
Memeli hayvanların hepsi kuduz virüsünü taşıyabilir. En sık görülenler rakun, kokarca, yarasa, tilki ve kurttur. Evcil hayvanlar da kuduz olabilirler. Kediler, sığır ve köpekler en sık kuduz bildirilen evcil hayvanlardır.

Sincap, fare, sıçan ve diğer kemirgenlerden kuduz bulaşması riski nedir?
Sincap, fare, sıçan, hamster, kobay ve tavşanların hemen hemen hiç kuduz ile enfekte olduğu görülmemiştir ve insanlarda kuduza neden olmamıştır. Eğer bölgede kuduz yaygın olarak görülmüyorsa, ısıran hayvan hasta değilse veya olağan dışı davranışlarda bulunmuyorsa bu hayvanların ısırıkları genellikle kuduz açısından riskli görülmez. Ancak Amerika’da 1985-1994 yılları arasında görülen kuduz vakalarının %86’sına dağ faresinin sebep olduğu bilinmektedir.

Yarasalardan kuduz bulaşır mı?
Evet. Yarasalar memelidir, kuduz virüsünü alabilir, bulaştırabilir ancak hastalanmazlar. Yani yarasaya bakarak kuduz olup olmadığını anlayamazsınız. Bir yarasanın kuduz virüsünü taşıyıp taşımadığı ancak laboratuvar testleri ile anlaşılabilir. Kuduz riskini almamak için, yarasalara dokunmamak gerekmektedir.

Bir yarasa ile temas edersem ne yapmalıyım?
Eğer bir yarasa tarafından ısırılırsanız veya tükürüğü gözünüz, burnunuz, ağzınız veya cildinizde yara olan bir yer ile temas ederse, bu bölgeyi veya ısırığı sabunlu suyla iyice yıkayıp hemen doktora başvurulmalıdır. Mümkünse yarasayı test için laboratuvara gönderin.İnsanlar genellikle yarasa tarafından ne zaman ısırıldıklarını bilirler ancak yarasaların dişleri küçük olduğu için kolayca görülen bir yara izi bırakmaz. Eğer gece uyuduğunuz odada sabah bir yarasa bulursanız, kuduza karşı profilaksi başlanmalı ve mümkünse yarasa laboratuvara gönderilmelidir.

Tavan arası, mağara gibi yerlerde yarasalarla karşılaşmakla kuduz bulaşmaz. Ayrıca yarasanın dışkısı, kanı, idrarı veya yarasanın tüylerine dokunmakla kuduz bulaşmaz. Ancak yine de yarasalara dokunulmamalıdır.

Diğer ülkelere yolculuk yapılmadan önce kuduz aşısı yaptırmak gerekir mi?

• Bazı gelişmekte olan Afrika, Asya ve Latin Amerika ülkelerinde köpeklerde kuduz yoğun olarak görülebilmekte ve bu ülkelerde kuduz profilaksisi için tedavi almak zor olabilmektedir. Kuduzun endemik olarak görüldüğü bir bölgeye yolculuk yapacaksanız ve bu yolculukta vahşi veya evcil hayvanlarla temasta bulunacaksanız (örneğin biyolog, veteriner veya hayvanlarla ilgilenen tarım uzmanı)
• Tıbbi bakım almanızın zor olacağı bölgelere gidecekseniz (örneğin hayvanlarla temas edebileceğiniz uzak köylere gezinti)
• Köpeklerde kuduzun yoğun olarak görüldüğü bir yerde 1 aydan daha uzun bir süre kalacaksanız (uzun süreli yolculuk, daha fazla kuduz olma ihtimali taşıyan hayvanla karşılaşma riski demektir) kuduz aşısı yaptırmalısınız.

Yolculuk öncesi kuduz aşısı olduktan sonra, yolculuk sırasında ısırılma söz konusu olduğunda kuduza karşı korunuyor olunacak mı?
Hayır. Karşılaşma öncesi aşılamanın gerekçeleri vardır. Birincisi, maruziyet öncesi kuduz aşılaması, maruziyet sonrası porfilaksi gerekliliğini tamamen önlemese de kuduz immünglo-bulini uygulama gereksinimini ortadan kaldırır ve maruziyet sonrası aşılama şemasında uygulanması gereken kuduz aşısı dozunu azaltır. İkincisi, maruziyet sonrası tedavisi gecikebilecek kişileri koruyabilir. Son olarak da kuduz virüsü ile belirgin olmayan bir karşılaşma durumunda kısmen koruma sağlar.