MENINGOKOKAL HASTALIKLAR

Menenjit nedir?
Menenjit, omurilik ve beyini saran zarların ve içerisindeki sıvının enfeksiyonudur. Menenjit etkeni virüs veya bakteriler olabilir. Menenjite bir bakterinin mi ya da virüsün mü neden olduğunu bilmek önemlidir çünkü hastalığın ağırlığı ve tedavisi ona göre değişecektir. Viral menenjitler genelde daha az ciddidir ve özel bir tedavi gerektirmeden iyileşebilirler. Bakterilerin neden olduğu menenjitler ise oldukça ciddidir, beyin hasarına, işitme kaybına veya öğrenme güçlüklerine neden olabilir. Bakteriyel menenjitler için menenjite hangi tip bakterinin neden olduğunu bilmek önemlidir çünkü antibiyotiklerle bu kişinin bulaşı
ve hastalığın diğer insanlara yayılması önlenebilir. 1990’lardan önce Haemophilus inşuenzae tip b (Hib) bakteriyel menejitlerin en başta gelen etkeni idi. Ancak Hib aşılarının kullanıma girmesinden ve tüm çocuklara rutin bağışıklama şemasında uygulanmaya başladıktan sonra Hib’e bağlı invazif hastalıklar azalmıştır. Günümüzde Streptococus pneumoniae ve Neisseria meningitidis bakteriyel menenjitlerin başta gelen etkenleri arasına girmiştir.

Menenjitin belirti ve bulguları nelerdir?
Yüksek ateş, baş ağrısı ve ense sertliği 2 yaşın üzerindeki kişilerde menenjitin en sık görülen belirtileridir. Bu belirtiler saatler içinde gelişebilir veya 1-2 gün içinde ortaya çıkabilir. Bulantı, kusma, parlak ışığa bakarken rahatsız olma, konfüzyon ve uyuklama hali gibi belirtiler de görülebilir. Yeni doğan ve küçük bebeklerde, menenjitin klasik bulguları olan ateş, baş ağrısı, ense sertliği olmayabilir veya tespit etmek zor olabilir.İnfant yavaş veya inaktif veya huzursuz olabilir, kusabilir veya az besleniyor olabilir. Hastalık ilerlediğinde tüm yaşlardaki hastalarda nöbetler görülebilir.

Menenjit teşhisi nasıl konur?
Menenjitin erken teşhis ve tedavisi önemlidir. Eğer belirtiler ortaya çıktıysa hastanın mutlaka doktora gitmesi gerekmektedir. Teşhis genellikle omurilik sıvısından alınan örnekte bakterinin üretilmesi ile konur. Menenjite sebep olan bakterinin tespiti, uygun antibiyotik seçiminin yapılabilmesi açısından önemlidir.

Bakteriyel menenjitler tedavi edilebilir mi?
Bakteriyel menenjitler antibiyotiklerle tedavi edilebilmektedir. Ancak tedaviye hastalığın başlangıç döneminde başlanması önem taşımaktadır. En sık görülen bakteriyel menenjit Meningokokal hastalıklar
etkenlerine karşı uygulanacak antibiyotik tedavisi menenjite bağlı ölüm riskini %15’in altına düşürecektir (bu risk yaşlılarda daha yüksektir).

Menenjit bulaşıcı mıdır?
Evet. Menenjitin bazı formları bulaşıcıdır. Menenjite neden olan bakteri solunum yoluyla (öksürmek, öpüşmek gibi) yayılır. Ancak burada bir şansımız, menenjite neden olan bakterilerin nezle veya grip virüsleri kadar bulaşıcı olmaması ve günlük temas veya menenjitli bir kişinin bulunduğu ortama girme yoluyla bulaşmamasıdır. Bununla birlikte, menenjite neden olan bakteri, Neisseria meningitidis’in (meningokokal menenjit) veya Hib’in neden olduğu menenjiti olan kişiler ile yakın veya uzun süreli temas sonucunda bulaşabilmektedir. Bu bakterilerin sebep olduğu menenjiti geçirmekte olan kişilerle aynı evde yaşayan veya aynı kreşe giden veya bu kişilerin ağız, boğaz sıvıları ile yakın temasta olan kişilere (örneğin erkek veya kız arkadaşları gibi) enfeksiyon bulaşabilmektedir. Neisseria meningitidis’in (meningokok) neden olduğu menenjit geçiren hastalarla yakın temasta olan kişilere hastalığın bulaşmaması için antibiyotik tedavisi başlanmalıdır. Hib’in neden olduğu menenjitte ise, eğer menenjit geçiren hasta ile temas eden kişi 4 yaşından büyükse ve Hib aşıları tam olarak uygulandı ise antibiyotik tedavisi önerilmemektedir.

Menenjitin aşısı var mıdır?
Evet. Hem Hib’e karşı, hem Neisseria meningitidis’in bazı tiplerine (meningokoka) karşı ve hem de Streptococcus pneumoniae’nin pek çok tipine karşı geliştirilmiş aşılar vardır. Hib aşısı çok güvenilir ve yüksek derecede etkin bir aşıdır. Meningokok aşıları 2 (A ve C tipleri) veya 4 (A, C, Y ve W-135) serotipe karşı geliştirilmiş aşılardır. Bu aşılar özellikle meningokok menenjiti açısından risk altında olan kişiler, yaşlılar, dalağı olmayanlar, bağışıklık sistemi yetersizliği olanlar, menenjitin yoğun görüldüğü bölgelere yolculuk yapanlara (örneğin Hac gibi) önerilmektedir. Streptococcus pneumoniae’nin neden olduğu menenjitleri (pnömokokal menenjit) ve bu bakterinin neden olduğu diğer hastalıkları önleyen aşılar da bulunmaktadır. Pnömokok polisakkarid aşısı 65 yaş üzerindeki kişilere ve 2 yaşından büyük olmak koşulu ile herhangi bir kronik hastalığı olan kişilere önerilmektedir. 2 yaşın altındaki çocuklar için ise pnömokok konjuge aşılar çocukları pnömokok enfeksiyonlarından korumaktadır.