Boğmaca’ya ne sebep olur?

Boğmaca Bordatella pertussis adında bir bakteri tarafından meydana getirilen bir hastalıktır.

Boğmaca nasıl yayılır?

Boğmaca hava yoluyla yayılır ve çokbulaşıcı bir hastalıktır.

Boğmaca mikrobunu aldıktan sonra belirtiler ne zaman ortaya çıkar?

Boğmaca’nın kuluçka dönemi sıklıkla 5-10 gün arasında değişir. Belirtilerin ortaya çıkması için maksimum süre 21 gündür.

Boğmaca’nın belirtileri nelerdir?

Boğmaca hastalığı üç döneme ayrılır:

Kataral dönem: Bu dönem 1-2 hafta sürer. Burun akıntısı, hapşırma, düşük dereceli ateş ve hafif öksürük (soğuk algınlığı belirtilerine benzer belirtiler).

Paroksismal dönem: Genellikle 1-6 hafta sürer ancak 10 haftaya kadar devam edebilir. Karakteristik bulguları patlar tarzda, yoğun ve hızlı öksürük nöbetleridir. Nöbetlerin sonunda hastalar oksijensiz kaldıkları için tipik tiz bir ses çıkmasına neden olan derin bir nefes alırlar. Bebekler ve küçük çocuklar çok hasta ve sıkıntılı gözükürler ve nöbetler sırasında morarablir veya kusabilirler.

İyileşme dönemi: Aylarca sürebilir. Öksürük genellikle 2-3 haftada kaybolmasına rağmen hastalar bir solunum yolu enfeksiyonu geçirirlerse nöbetler tekrarlayabilir.

Boğmaca adolesan ve erişkinlerde genellikle daha hafiftir ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarında görülen öksürüğer benzer dirençli öksürük vardır. Bununla birlikte bu bireyler hastalığı aşılanmamış veya eksik aşılanmış diğer insanlara bulaştırabilirler.

Boğmaca ne kadar ciddi bir hastalıktır?

Boğmaca özellikle küçük bebekler için çok ciddi bir hastalık olabilir. 1997-2000 yılları arasında boğmaca geçiren her beş çocuktan birisi hastaneye yatıyordu ve bu oran 6 aylıktan küçük tüm çocukların yarısından fazlası (%63) demekti. Yine aynı dönemde boğmaca’ya bağlı 62 bebek ölümü gerçekleşmişti ve ölümlerin çok büyük kısmı (%90) çok küçük bebekler arasındaydı.

Boğmaca’ya bağlı oluşan solunum güçlüğü ham hasta hem de ailesi için oldukça sıkıntılı ve korku verici bir tablo oluşturur.

Boğmaca’ya bağlı oluşması muhtemel olan istenmeyen sonuçlar (komplikasyonlar) nelerdir?

Küçük yaştaki çocuklar, daha büyük yaştaki çocuklara ve erişkinlere kıyasla daha fazla istenmeyen sonuçlara maruz kalmaktadır. Boğmaca’ya bağlı en sık görülen ve en sık ölüme neden olan komplikasyon, hastalığın seyri sırasında görülen ikinci bir enfeksiyon gelişmesidir. Her 20 boğmaca hastasından birisinde zatürre gelişir.

Küçük bebekler, muhtemelen beyine oksijen temininin azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan, nöbet ve beyin enfeksiyonuna (ensefalit) daha fazla yakalanma riski taşırlar. 1997-2000 yılları arasında görülen tüm boğmaca vakalarının binde sekizi ve 6 aylıktan küçük boğmaca geçiren çocukların binde 14’ü nöbet geçirmiştir.

Boğmaca sonrasında daha az sıklıkla görülen istenmeyen diğer yan etkiler kulak enfeksiyonu, iştahsızlık ve sıvı kaybıdır.

Boğmaca’nın tedavisi var mıdır?

Antibiyotikler boğmaca tedavisine yardımcı olmaktadır. Hastalığın tedavisini hekiminize danışınız. Kullanılan antibiyotik aynı zamanda aynı evde yaşayan kişilere ve hasta ile yakın temasta olan kişilere de, aşılı olup olmadıklarına bakılmaksızın, hastalığın bulaşması ihtimalini azaltmak amacıyla uygulanmalıdır.

Boğmaca geçiren kişi ile temasta bulunan 7 yaşın altındaki çocuklar eğer hala difteri, tetanoz, boğmaca aşı serilerini tamamlamadıysa, hemen tamamlaması önerilir. Eğer difteri, tetanoz, boğmaca aşıları tamam ise, ancak son doz aşıdan sonra 3 yıl veya daha uzun bir süre geçtiyse, bir tekrar doz (güçlendirme dozu-rapel doz) difteri, tetanoz, boğmaca aşısı uygulanması önerilir.

Boğmaca hastalarının ayrıca yatak istirahati, sıvı desteği ve ateşi varsa ateşinin kontrol altına alınması önerilir.

Boğmaca geçiren kişi ne kadar süreyle hastalığı bulaştırır?

Boğmaca geçiren kişiler kataral dönemde ve öksürük başladıktan sonraki ilk iki hafta içinde (yaklaşık 21 gün süreyle) en yoğun şekilde hastalığı bulaştırırlar.

Boğmaca bir kereden fazla geçirilebilir mi?

Boğmaca geçirmiş bir kişinin yeniden boğmaca geçirmesi sık görülmeyen bir durumdur ama oluşabilir.  Yeniden geçirilen boğmaca, tipik boğmaca tablosu yerine, sürekli devam eden dirençli bir öksürük tablosu şeklinde kendini gösterir.

Bomaca geçirdiği laboratuar testleri ile kesin olarak kanıtlanan bir çocuğun difteri, tetanoz, boğmaca aşıları tamamlanmamışsa, tamamlaması gerekmeyebilir ancak boğmaca hastalığının tanısı sadece oluşturduğu klinik tabloya dayanarak kondu ise aşılarını tamamlamasında fayda vardır.

BOĞMACA AŞISI

Boğmaca aşısı ne tip bir aşıdır?

Boğmaca aşısı “inaktive” (ölü) bir aşıdır. İnaktive aşılar canlı değildir ve aşının içerisinde verilen mikrop vücutta çoğalmaz. Bu nedenle inaktive aşıların yeterli düzeyde koruma sağlayabilmesi için birden fazla dozda uygulanması ve belli aralıklarla tekrar dozlarının uygulanması gerekmektedir.

Yan etkisi azaltılmış difteri, tetanoz, boğmaca aşılarının (asellüler boğmaca aşıları) içerisinde bulunan boğmaca mikrobu parçaları uygun besi yerlerinde çoğaltıldıktan sonra inaktive edilir ve saflaştırılırlar. 

Boğmaca aşısı nasıl uygulanır?

Difteri, tetanoz, boğmaca aşısı (DTB veya asellüler DTB) kas içine uygulanır.

Kimler boğmaca aşısı olmalıdır?

Tüm küçük bebekler, eğer aşılanlarını engelleyen herhangi bir tıbbi durumları yok ise, rutin aşılama şemaları dahilinde difteri, tetanoz, boğmaca aşısı olmalıdır.

Asellüler boğmaca aşısı nedir?

Difteri, Tetanoz, Boğmaca aşısının (DTB) içerisinde bulunan boğmaca içeriği bu aşıya karşı görülen reaksiyonların büyük kısmından sorumludur. Aşı sonrasında, aşı yerinde kızarıklık, şişlik ve ağrı ve yüksek ateş, huzursuzluk ve ağlama gibi yan etkilere neden olabilmektedir.

Asellüler boğmaca içeren Difteri, Tetanoz, asellüler Boğmaca (DTaB) aşılarında ise aşının içerisinde boğmaca mikrobunun tamamı değil bazı bölümleri kullanılmaktadır ve yan etkiye neden olan bölümleri büyük oranda uzaklaştırılmıştır. Bu nedenle Difteri, Tetanoz ve asellüler Boğmaca aşıları, boğmaca mikrobunun tamamının kullanıldığı DTB aşılarına kıyasla yarı yarıya daha az yan etkiye neden olmaktadır.

Boğmaca aşısı kaç doz olarak yapılmalıdır?

Boğmaca aşısının genel uygulama şeması, küçük çocuklara 2., 4., 6. aylarda  üç doz ve 18. ayda tekrar doz olmak üzere toplam dört dozluk bir seri şeklindedir. Beşinci doz aşının (güçlendirme dozu, rapel doz), eğer dördüncü doz difteri, tetanoz, boğmaca aşısı geç kalmadığı (dört yaşın üzerinde uygulanmadığı) durumlarda, 4-6 yaşlar arasında uygulanması önerilmektedir.

Bir arkadaşın boğmaca aşısından sonra görülen yan etkileri azaltmak için aşının yarım doz olarak uygulanmasının faydalıolabileceğini söyledi. Bu işe yarar mı?

Yarım doz difteri, tetanoz, boğmaca aşısı hiçbir koşulda önerilmemektedir. Yarım doz uygulanan aşı hem yeterli derecede bağışıklık düzeyi sağlaması açısından bir soru işaretine sebep olurken bu doz eksik kanul edileceği için çocuğunuzun yeniden tam dozlarla aşılanması gerekebilecektir.

Çocukluğunda boğmaca aşılarını tam olarak yaptırmış bir erişkin belirli aralıklarla tekrar doz boğmaca aşısı yaptırmalı mıdır?

Boğmaca aşısı yedi yaşın üzerindeki kişilere önerilmediği için erişkinlerde tekrar doz uygulanması gerekmemektedir. Ancak difteri ve tetanoz’a karşı korumanın devamı için difteri ve tetanoz aşılarının tekrar dozlarının erişkin yaşta da uygulanması (10 yılda bir) gerekmektedir.

Son yıllarda erişkinlerde de boğmaca aşılarının tekrar dozlarının uygulanabilmesi için çalışmalar sürmektedir. Boğmaca bakterisi 7 günden uzun öksürüğü olan her 4 erişkinin birisinden tespit edilmektedir. Boğmaca erişkinlerde her ne kadar hafif seyretse ve istenmeyen yan etkilere erişkinlerde daha az sıklıkta rastlansa da, çocuklara hastalığın bulaştırılmasında erişkinlerin büyük rol oynadığı düşünülmektedir. Bu nedenle araştırmacılar erişkinlerde uygulanacak tekrar doz boğmaca aşısının tüm yaşlarda boğmaca hastalığının görülme oranını azalmasına faydalı olup olamayacağını araştırmaktadır.

Boğmaca aşısı ne kadar güvenilirdir?

Çocukların çoğunluğu difteri, tetaanoz, boğmaca aşısına karşı ciddi reaksiyon geliştirmemektedir. Aşıdan sonra en sık görülen reaksiyonlar, aşının yapıldığı yerde kızarıklık, şişlik ve ağrı gibi lokal reaksiyonlardır. Bu reaksiyonlar özellikle aşının dördüncü, beşinci dozlarından sonra görülmektedir. Diğer muhtemel reaksiyonlar, hafif ateş, iştahsizlık, yorgunluk ve kusmadır. Yan etkisi azaltılmış (asellüler) difteri, tetanoz, boğmaca aşılarının kullanılması görülen bu hafif reaksiyonların daha da az görülmesini sağlamaktadır.

Boğmaca aşısına bağlı ne gibi yan etkiler bildirilmiştir?

Asellüler difteri, tetanoz, boğmaca aşısına bağlı 3 saat veya daha uzun süren ağlama (yaklaşık 1000 çocukta bir oranında) ve yüksek ateş (16.000 çocukta bir oranında) gibi ciddi reaksiyon nadirdir. Bu yan etkilerin büyük kısmının aşının içeriğindeki boğmaca etkenine bağlı olduğuna inanılmaktadır. Bu nedenle bu yan etkilerin görüldüğü çocuklar difteri, tetanoz aşısı ileaşılanabilirler. Nöbet gibi çok ciddi reaksiyonlar çok nadir görülmekte ve aşıya bağlı olup olmadığı kesin olarak söylenememektedir.

Difteri, tetanoz, boğmaca aşısı ne kadar etkin bir aşıdır?

Genelde inaktive (ölü) aşılar bağışıklama sağlamada, canlı aşılar kadar etkin değildir. Asellüler difteri, tetanoz, boğmaca aşıları ile yapılan çalışmalarda, 3 veya dört doz aşılanan çocuklar boğmaca’ya karşı %80-85 korunmaktadır. Elde edilen bağışıklık ise 5-10 yıl sürmektedir.

Kimler boğmaca aşısı olmamalıdır?

Difteri, tetanoz, boğmaca aşısına karşı ciddi alerjik reaksiyon ortaya çıkması veya aşıdan sonra ensefalopati gelişmişse ve ensafalopati başka herhangi bir sebebe bağlanamamışsa, aşının diğer dozu uygulanmamalıdır.

Boğmaca aşısından sonra nadiren ortaya çıkan bazı reaksiyonlar, aşının takip eden dozlarının uygulanması konusunda dikkatli olmayı gerektirir. Bu reaksiyonlar 40.5 derecenin üzerinde ateş ve şok durumu, 3 saat veya daha uzun süreyle sürekli ağlama veya aşıdan sonraki 3 gün içinde ortaya çıkan konvülziyon (nöbet). Bu yan etkilerden birisinin varlığında bile, yaygın boğmaca salgınının varlığı gibi, hastalığın riskinin aşının riskinden çok daha fazla olduğu durumlar vardır.

Muhtemel veya potansiyel nörolojik hastalığı olan bebek veya çocukların aşıları durumları tamamen değerlendirilip tedavi edilene veya kontrol altına alınana kadar difteri, tetanoz, boğmaca aşısı ertelenmelidir. Difteri, tetanoz, boğmaca aşısı nörolojik bozukluğa yol açmamasına rağmen, aşının uygulanması halihazırda varolan nörolojik tablonun ortaya çıkmasına neden olup yanlış değerlendirilebilmektedir.

Orta ve ciddi derecede hastalığı olanların tamamen düzelene kadar aşılarını ertelemeleri önerilmektedir.

Boğmaca aşısı boğmaca’ya neden olabilir mi?

Hayır