Gidilecek yer, planlanan aktivite ve kalma süresine bağlı olarak diğer aşılar da gerekebilir ya da uygulanması önerilebilir.
Orta ya da yüksek derecede HAV enfeksiyonu bulunan bölgelere yolculuk edecek olan hastalığa duyarlı kişilere hepatit A’ya karşı immünoprofilaksi uygulanması endikedir. Avustralya, Kanada, Japonya, Yeni Zelanda ve Batı Avrupa dışında dünyanın tüm bölgeleri bu tanımın kapsamına girer. İmmünoprofilaksi için inaktif aşı ve İmmün Globulin’in (IG) her ikisi de etkindir. 2 yaş ve üzeri kişilerde aşı tercih edilir, fakat yurt dışına hemen çıkılıyorsa IG kabul edilebilir bir alternatifdir. Yurt dışına çıkması kaçınılmaz olan kişilerde hemen koruyuculuk sağlanması için farklı yerlerden aynı zamanda hem IG ve hem de aşı verilebilir. 2 yaşından küçük çocuklar için ise IG endikedir, çünkü ABD’de henüz bu yaşlarda hepatit A aşısının kullanılmasına ruhsat verilmemiştir.
Bazı ülkelere giriş koşulu olarak attenüe canlı bir virus aşısı olan sarı humma aşısının yaptırılması zorunludur. Bu aşının sarı hummanın endemik olduğu bölgelere gitmeden 10 gün önce yapılması önerilmektedir. Rapel her 10 yılda bir yapılır. Sarı humma varlığını bildiren ve sarı hummanın endemik bölgesi içinde yer alan (bulaşma için uygun ekolojik özelliklere sahip fakat hastalık varlığının bildirilmediği) ülkeler Güney Amerika’nın Amazon bölgesinde ve Afrika’da ekvatorun 15º kuzey ve 10º güneyindeki bölgede yer alırlar. Bu bölgeler içinde olmayan diğer ülkeler enfekte ya da endemik bölgeden gelen kişilerin aşılanmış olmasını isteyebilirler. CDC Uluslar arası Yolcular için Sağlık Bilgilerine ve CDC web sayfasının (http://www.cdc.goc/travel/index.htm) yolculuk kısmına veya bir diğer yetkili kuruma başvurulması aşı yaptırma ile ilgili kararı almada yardımcı olacaktır. Aşı Amerika Birleşik Devletlerinde yalnızca eyalet sağlık müdürlüklerinin belirlediği merkezlerde bulunmaktadır. Mümkün olduğunda, canlı virus aşısı uygulaması 9 ay ya da daha yukarı yaşlara kadar ertelenerek aşı ile ilişkili ensefalit riski en aza indirilmelidir. 4 aydan küçük bebeklere sarı humma aşısı kesinlikle uygulanmamalıdır. 4-9 ay arasındaki çocuklar bir salgının devam ettiği bölgeye gitmeleri zorunlu ise ve sivrisinek sokmalarına karşı yüksek düzeyde korunma sağlanamayacak ise bu çocuklara aşı uygulanması düşünülebilir.
Halen piyasada bulunan tam hücreli inaktif kolera aşısının etkinliği kısıtlıdır ve rahatsız edici yan etkileri vardır, bu nedenlerden dolayı hiçbir ülke tarafından uygulaması zorunlu tutulmamaktadır. Aksine DSÖ önerileri bulunmasına karşın, bazı yerel yetkililer aşı olunduğunun belgelenmesini isteyebilirler. Böyle bir durumda tek bir doz aşı gereksinimleri karşılamaya yeterlidir. Eğer kolera aşısı uygulanacaksa, mümkünse sarı humma aşısı ile 3 hafta aralıklı olarak uygulanmalıdır. Bu takvimin uygulanması mümkün olmazsa sarı humma aşısı önce verilmelidir.
Kontamine besin ya da su kullanma olasılığı bulunan yolculara tifo aşısı önerilebilir. Özellikle, sağlık önlemlerinin yetersiz olduğu bölgelerde oturan ya da buraları ziyaret eden kişiler, uzun süreli yolculuk yapanlar ve ücra yerleri ziyaret edenler en büyük risk altındadırlar. Amerika Birleşik Devletleri’nde sivil kullanımda üç tür tifo aşısı vardır: Canlı attenüe S typhi (TY21a suşu) içeren oral aşı, parenteral Vi kapsüler polisakkarid (ViCPS) aşı ve daha eski tam hücreli inaktif aşı (bkz Salmonella enfeksiyonları, s 501). Tam hücreli inaktif aşı daha fazla advers olaya yol açtığı ve diğer iki aşıdan daha etkili olmadığı için seçim genellikle oral ve ViCPS aşıları arasında yapılmaktadır. Özel öneriler için bkz Salmonella enfeksiyonları, s 501. Antibiyotikler ve antimalaryal meflokin (klorokin değil) S thyphi aşı suşunun büyümesini inhibe ettiği için, oral uygulanan aşının bu ajanlardan herhangi birisinin verilmesinden en az 24 saat önce ya da sonra verilmesi gereklidir. Oral aşı kapsüllerinin buzdolabında korunması gerekmemektedir. Tifo aşısı besin ve içeceklerin dikkatlice seçilmesinin yerini tutmaz.
Meningokok polisakkarid aşısı (kuadrivalan gruplar A, C, Y ve W-135) Sahra altı Afrika, Hindistan, Nepal gibi epidemilerin sıklıkla ortaya çıktığı ya da güncel olarak meningokok A ve C epidemilerinin olduğu ülkelere yolculuk edenlere uygulanmak üzere teklif edilmelidir. Suudi Arabistan Mekke ve Medine’ye Hac için giden hastalardan aşı olduklarına ilişkin belge istemektedir. CDC Web sayfası yolculuk kısmına (http://www.cdc.gov/travel/index.htm) başvurulmalıdır.
Kuduz hayvanlar (özellikle gelişmekte olan ülkelerde köpekler) ile karşılaşma olasılığı bulunan bölgelerde 1 aydan fazla yaşayacak olan veya kuduza yakalanma riskini artıran aktivitelerde (örn, mağara araştırmacılığı) bulunacak çocuklara kuduz aşısı uygulanması önerilmelidir. Temas öncesi 3 dozluk seri, uygulanan aşı ürününe bağlı olarak, intradermal ya da intramuskuler enjeksiyon şeklinde verilir. Sıtma profilaksisi için klorokin (ve belki de meflokin) uygulanması intradermal kuduz aşısının immünojenisitesini azaltabilir. Bu ajanları alan kişilere kuduz aşısı intramuskuler yoldan uygulanmalıdır. Kuduz olma potansiyeli bulunan bir hayvan tarafından ısırılma olayında, tüm yolcular yarayı sabun ve su ile iyice yıkamaları ve daha sonra kuduz aşısı ile hemen temas sonrası tedavi ve rapel dozları olmaları konusunda bilgilendirilmelidir.
Akşam alacakaranlık vaktinden sabah şafak vaktine kadar Culex sivrisineğinin sokması ile yayılan Japon ensefalit virusu (JE) Güneydoğu Asya’da, Çin’de, Doğu Avrupa’da ve Hindistan alt-kıtasında potansiyel bir risktir. Endemik bölgelerde, bulaşıcılığın olduğu aylarda 1 ay ya da daha fazla kalacak olan ve özellikle kırsal tarım bölgelerine gidecek olan kişilere ve süresine bakılmaksızın epidemilerin olduğu bölgelere yolculuk yapacak olanlara bu aşı önerilmelidir. Coğrafi ve mevsimsel riskler CDC Sarı Kitap’ta gösterilmiştir. Aşı yapılanların %0.5’inde JE aşısına karşı ağır erken ve gecikmiş alerjik reaksiyonlar gelişebildiği için aşı kullanımının yararları ve riskleri konusu dikkatlice ele alınmalıdır. 1 yaşında daha küçük olan çocuklarda aşının güvenli ve etkin olduğuna ilişkin hiçbir veri yoktur. Aşılanma için 0, 7 ve 30. günde subkutan olarak uygulanan 3 doz gereklidir ve aşı endemik bir bölgeye gitmeden en az 10 gün önce tamamlanmalı ve böylece potansiyel alerjik reaksiyonlar gözlenmelidir. Zaman kısıtlılığı nedeni ile zorunluluk doğması durumunda aşı kısaltılmış bir takvimle 0,7 ve 14. günlerde verilebilir.
Yolculuğa çıkacak kişilere gidecekleri yere, yolculuğun süresine, yolcunun hastalığı edinme riskine (kısmen yılın hangi mevsimi olduğuna bağlı) ve sağlık durumuna göre grip aşısı uygulanması düşünülebilir. Kuzey ve Güney yarıkürelerde grip mevsimi farklıdır. Epidemik suşlar farklılık gösterebileceğinden Kuzey Amerika’da kullanılan grip aşıların antijen içeriği Güney yarıkürede kullanılanlardan farklı olabilir.
Gelişmekte olan ülkelere orta ve uzun süreli ziyaretlerde bulunacak ya da bu ülkelerde çalışacak olan kişilere ayrılmadan önce tüberkülin deri testi yapılması önerilmelidir. Bazı ülkeler göçmen işçilere çalışma ve ailelerine oturma izni vermek için BCG aşısı yapılmasını zorunlu tutmaktadırlar. Endemik bölgeden döndükten sonra takip yapılması önerilmektedir.
Diğer konular. Aşı ile önlenebilir hastalıklara ek olarak, tropikal bölgelere yolculuk yapacak olan uluslar arsı yolcular, en önemli tehditlerden birisi olan sıtma gibi diğer bazı hastalıklar ile de temas edebilirler. Gebe kadınlar, bebekler ve emziren kadınlara ilişkin öneriler dahil uygun kemoprofilaksi önerileri için bkz Sıtma.
Sivrisinek sokmalarından korunma sıtma, dengue ateşi ve diğer arbovirus hastalıklarına yakalanma riskini azaltacaktır. Özellikle sıtma sivrisineğinin sokma zamanı olan akşam alacakaranlığından şafak vaktine kadar olan sürede uygun kişisel korunma önlemlerinin alınması oldukça etkilidir. Bu koruyucu önlemler şunlardır: uzun kollu pamuklu gömlekler ve uzun pantalonlar giyilmesi; açıkta kalan deriye DEET-içeren böcek kovucular uygulanması; ve pencerelere sineklik ve yataklara cibinlik koyulması. DEET içeren kovucular %20-30 konsantrasyonu aşmamalıdır, yalnızca derinin açıkta kalan kısımlarına uygulanmalıdır ve çocuk kapalı alanlara girer girmez derisi yıkanmalıdır. Giysilere ve cibinliklere insektisit (böcek öldürücü) permetrinin kalıntılarını içeren böcek spreyleri ve suya batırılmış bezler uygulanabilir.
Turist ishali önemli bir sorundur ve tüketilen besin ve içeceklere dikkat edilerek ve şüpheli su kaynakları uygun biçimde muameleden geçirilerek en aza indirilebilir. Kemoprofilaksi genellikle önerilmemektedir, fakat aileleri kendi kendilerini tedavi etme, özellikle oral rehidatasyon konusunda eğitmek önemlidir. Dış ülkelere yolculuk sırasında , bazı aileler kendi kendilerini tedavi için yanlarında motilite azaltıcı ve antimikrobiyal ilaç taşımayı isteyebilirler. Bazı bölgelerde kontamine su ve besinler aracılığı ile enterik bakteriler, viruslar ve parazitler bulaşabilir.
N,N-dietil-meta-toluamid.
Ana başlıklar için tıklayınız...
