Tanım
Sıtmaya insanlarda Plasmodium cinsinden dört protozoon türünden biri neden olur: P.
falciparum, P. vivax, P. ovale ve P. malaria. Bunların tümü enfekte dişi anofel sivrisineğin
sokması ile bulaşır. Ara sıra kan nakli yoluyla veya konjenital yoldan anneden fetusa
bulaşma da görülebilir. Hastalık ateş ve inşuenza benzeri semptomlar ile karakterizedir:üşüme-titreme, baş ağrısı, kas ağrısı ve kırıklık. Bu semptomlar belli aralıklarda ortaya çıkarlar. Sıtmada anemi ve sarılık da görülebilir ve P. falciparum enfeksiyonları böbrek
yetmezliği, koma ve ölüme neden olabilir. Ancak, sıtmaya bağlı ölümler önlenebilir ölümlerdir.
Sıklık ve görüldüğü yerler
Sıtma
önde gelen uluslararası halk sağlığı sorunudur ve dünya çapında yılda 300-500
milyon vakaya neden olmakta ve birkaç milyon ölümden sorumlu bulunmaktadır. Belli ülkelerdeki sıtmaya yakalanma riskine ilişkin bilgiler (Bölüm 2, “Ülkeler itibariyle, Sarı
Humma Aşılanma Gereklilikleri ve Sıtma Riski ve Klorokine Direnç Hakkında Bilgi”, sayfa
23-54) Dünya Sağlık Örgütü dahil çeşitli kaynaklardan derlenmiştir. Burada sunulan
bilgiler yayın zamanı için doğru ve kesindir, ancak yerel hava koşulları, sivrisinek vektör
yoğunluğu ve enfeksiyon prevalansı gibi yıldan yıla değişiklik gösterebilen faktörler yerel
sıtma bulaşma şekilleri üzerinde çok etkili olabilirler.
Yolcularda risk
Sıtma Orta ve Güney Amerika’nın büyük kısmında, Hispaniola’da (Haiti ve Dominik
Cumhuriyeti), sahra-altı Afrika’da, Hindistan yarı-kıtasında, Güneydoğu Asya’da,
Ortadoğu’da ve Okyanusya’da (Harita 1-2) görülmektedir. Yolcuların sıtmaya yakalanma
riski bölgeden bölgeye büyük değişiklikler göstermektedir. Bu değişkenlik değişik bölgeler
içindeki bulaşma yoğunluğunun, yolculuğun rotası, zamanı ve türünün bir matematiksel
fonksiyonudur. 1985’den 1998’e kadar Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezi’ne (CDC)
ABD vatandaşlarına ilişkin 3.555 P. falciparum sıtma vakası bildirilmiştir. Bunlardan
3.007’si (%84) sahra-altı Afrika’da, 236’sı (%7) Asya’da; 206’sı (%6) Karayipler ve Orta
veya Güney Amerika’da ve 106’sı (%3) dünyanın diğer bölgelerinde edinilmiştir. Bu
dönem esnasında ABD vatandaşları arasında sıtma nedeniyle 47 ölüm gerçekleşmiş ve
bunların 46’sına (%98), 36’sı (%78) sahra-altı Afrika’da edinilmiş bulunan P. falciparum
neden olmuştur.
Amerikalı yolcuların en çok ithal ettiği P. falciparum Afrika’da Sahra çölünün güneyinde
edinilmiştir; ancak buralara seyahat eden Amerikalı sayısı 1998’de yalnızca 508.000’dir.
Bunun aksine (18 milyonu Meksika’ya olmak üzere) ABD’den sıtmanın yaygın olduğuülkelere yılda 25 milyon ABD vatandaşı yolculuk etmektedir. Sıtmaya yakalanma riski
konusundaki bu orantısızlık sahra-altı Afrika’da baskın türün P. falciparum olduğunu ve
sıtma bulaşma yoğunluğunun Afrika’da dünyanın diğer bölgelerine nazaran genelde
daha yüksek olduğunu yansıtmaktadır. Bunun aksine, sıtma bulaşma yoğunluğu Asya
ve Güney Amerika’da daha düşüktür ve sıtmaya büyük oranda P. vivax neden olmaktadır
ve kentsel bölgelerde sıtma bulaşması söz konusu değildir.
Farklı yolcu sınışarı için enfeksiyon riskinin tahmin edilmesi güçtür ve bir ülkede aynı
genel bölgelere yolculuk eden veya buralarda geçici olarak kalan kişiler arasında bile önemli farklılıklar görülebilir. Örneğin, klimalı otellerde kalan yolcular sırt çantalı turistler
veya maceracı gezginlerden daha az risk altında olabilirler. Benzer olarak, klimalı evlerde
veya cibinlik ve koruyucu tel gibi olanakların bulunduğu yerlerde uzun süreli kalanların,
Barış Gönüllüleri gibi, bu tür olanakların olmadığı yerlerde yaşayanlara göre hastalık ile
temas olasılığı daha azdır.
Sıtmanın endemik olduğu ülkeler
 |
| |
| |
Klorokine dirençli |
| |
Klorokine duyarlı |
| |
Sıtma görülmez |
|
Sıtmanın endemik olduğu ülkeler
 |
| |
| |
Afrika’da sıtmanın endemik olduğu ülkeler (02.06.2003 tarihi itibariyle) |
|
|
