Tanım
Tifo Salmonella typhi bakterisinin neden olduğu akut, yaşamı tehdit edici bir hastalıktır.
Hastalık ateş, baş ağrısı, kırgınlık, iştahsızlık, dalak büyümesi ve görece bradikardi ile
karakterizedir. Pek çok hafif ve atipik seyirli enfeksiyon da ortaya çıkabilir.
Sıklık ve görüldüğü yerler
Dünya çapında 16 milyon tifo vakası ve 600.000 tifo ile ilişkili ölüm ortaya çıkmaktadır.
Yolcularda risk
Uluslararası yolculuklar için tifo aşısı bir ön koşul değildir, fakat S. typhi’ye temas etme riskinin olduğu bilinen yerlere gidecek yolculara aşı önerilmektedir. Potansiyel olarak
kontamine yiyecek ve içecekler ile uzun süre temas etme olasılığı bulunan Hint alt kıtası
ve diğer gelişmekte olan ülkelere (Asya, Afrika ve Orta ve Güney Amerika’daki bazıülkeler) yolculuk yapacak olanlar en büyük risk altındadırlar. Küçük şehirlere, köylere ve
kırsal bölgelere yolculuk yapacak kişilere aşı olmaları özellikle önerilmektedir. Tifo aşısının
%100 etkin olmadığı ve yiyecek ve içecek seçimi konusunda çok dikkatli olunmasının
yerini tutmayacağı konusunda yolcular uyarılmalıdır.
Koruyucu önlemler
Aşı
Dünyada halen kullanılmakta olan iki tifo aşısı vardır:
- Parenteral kullanım için Vi
kapsüler polisakkarid aşı (VICPS) (Typhim Vi, Sanofi Pasteur tarafından üretilmiştir). Her
iki aşının da uygulandıkları kişilerin % 50-80’inde koruyucu oldukları gösterilmiştir.
- Oral, canlı, atenüe aşı (S. typhi’nin Ty2 suşundan İsviçre Serum ve Aşı Enstitüsü tarafından üretilmiş olan Vivotif Berna aşısı)
Parenteral ısı-fenol ile inaktive aşı (Wyeth-Ayerst tarafından üretilmiştir) terk edilmiştir.
Tablo 6 aşı dozları ve uygulamalarına ilişkin bilgileri içermektedir. İki aşının ilk uygulanma
zamanları değişiktir ve çocuklarda kullanım bakımından farklı alt-yaş limitleri vardır.
Vi kapsüler polisakkarit aşı ile primer aşılama intramusküler olarak uygulanan tek 0,5 ml
(25 mikrogram) doz aşıyı içerir. Üretici firma aşının 2 yaşından küçük çocuklarda uygulanmaması
nı önermektedir. Oral aşıya göre uygulanma kolaylığı içermektedir.
Oral Ty21a aşısı ile primer aşılama toplam dört kapsül ile gerçekleşir ve kapsüller gün
aşırı alınır. Kapsüller buzdolabında tutulmalıdır (ancak dondurulmamalıdır) ve maksimum
etkinlik için dört dozun tümü alınmalıdır. Her bir kapsül 37°C’den daha sıcak olmayan
bir sıvı ile ve yemeklerden yaklaşık bir saat önce alınmalıdır. Aşı üreticileri Ty21a’nın
6 yaşın altındaki çocuklarla verilmemesini önermektedirler. Yeniden aşılama ile ilgili güncel öneriler Tablo 6’dadır.
Advers Reaksiyonlar
Advers reaksiyonlar ile ilgili bilgiler Tablo 7’de sunulmuştur. Gebelik esnasında kullanıldıklarında güvenli olduklarına ilişkin bilgi yoktur; teorik temelde gebe kadınları
aşılamaktan kaçınmak ihtiyatlı bir davranış olur. İnsan bağışıklık eksikliği virüsü (HIV) ile
enfekte kişiler dahil immünitesi bozulmuş kişilere canlı atenüe Ty21a aşısı verilmemelidir.
Parenteral aşı teorik olarak bu grup için daha güvenli alternatişer sunmaktadır.
VICPS aşısı için tek kontrendikasyon daha önceki bir dozdan sonra ağır lokal veya sistemik
reaksiyonlar görülmüş olmalıdır. Aşıların ikisi de akut ateşli bir kişiye uygulanmamalıdır.
Dikkate alınması gerekenler ve kontrendikasyonlar
Birlikte antibiyotik, immüglobulin, antimalaryal ilaçlar veya viral aşılar alınması veya uygulanması
durumunda canlı, atenüe Ty21a aşısının bağışıklık sağlayıcı özelliğinin azaldığı
yönünde endişeler ifade edilmiştir. Çeşitli anti-bakteriyel ajanlar ve antimalaryal profilaktik
bir ilaç olan meşokin ile in vitro olarak canlı Ty21a suşunun büyümesi inhibe
edilmiştir. Antimalaryal profilaktik ilaç preguanilin Ty21a aşısı ile birlikte uygulanması
daha düşük kombine IgG veya IgA anti-S. typhi lipopolisakkarid antikor yanıtına neden
olmuştur. Ty21a ile meşokin eş zamanlı uygulandığında ise anti-S. typhi lipopolisakkarid
antikor yanıtı anlamlı derecede azalmamıştır. Ty21a ile aşılama preguanil profilaksisi ile
aynı zamanda yapılmamalı ve herhangi bir anti-bakteriyel ilaç veya meşokin alındıktan
sonra aşı uygulaması 24 saat ertelenmelidir. Klorokin Ty21a’nın büyümesini ve anti-
S. typhi antikor yanıtının gelişmesini anlamlı derecede inhibe etmez ve eş zamanlı olarak
uygulanabilir. Eldeki veriler, oral polio veya sarı humma aşısının eş zamanlı uygulanması
nın Ty21a’nın bağışıklık kazandırıcı özelliğini azalttığını düşündürmemektedir. Tifo
aşısının uygulanması gerekiyorsa viral aşılar uygulandığı için ertelenmemelidir. Ty21a’nın
immünglobülin ile eş zamanlı uygulanması bir sorun oluşturmamaktadır. |
