AŞILAR NASIL YAPILIR?

Aşılar virüs ve bakterilerin zayıflatılması yoluyla yapılır. Böylece iyi çoğalamazlar veya bölünemezler. Aşı yapılan çocuklar bağışıklık oluşturacak ancak hasta olmayacak miktarda virüs veya bakteri ile karşılaşırlar. Virüs ve bakteriler aşı oluşturmak üzere 4 yolla zayıflatılırlar:

1. Virüsün çoğalmasını zayıflatacak şekilde virüsün genlerini değiştirerek: Bu yolla kızamık, kabakulak, kızamıkçık, su çiçeği veya oral çocuk felci aşısı (ağızdan damla şeklinde verilen aşı) yapılmaktadır. Virüs geni "hücre kültürü adaptasyon" yöntemi adı verilen teknik ile değiştirilir. Bu yöntemle virüsler hala bir miktar kendi kopyalarını yapmaya devam ettikleri için (yani hala canlılar) sıklıkla canlı, zayıflatılmış virüsler adını alırlar.
2. Virüsün genlerine zarar vererek çoğalma yeteneğini engelleyerek: Bu yolla "ölü" çocuk felci aşısı yapılmaktadır. Aşı virüsü çocuk felci (polio) virüsünün kimyasal formaldehid ile muamelesi yoluyla yapılır. Bu tedavi polio virüsünün genlerine kalıcı şekilde hasar verir; böylece virüs çoğalamaz.
3. Virüsün veya bakterinin sadece bir kısmını kullanarak: Bu yolla Hib (menejit), hepatit ve kısmen boğmaca aşıları yapılmaktadır. Viral veya bakteriyel genler aşıda bulunmadığından virüs veya bakteriler çoğalamazlar.
4. 4. Bakterilerden salgılanan toksini alıp saflaştırarak ve öldürerek: Bazı bakteriler çoğalarak değil de toksin adı verilen zararlı proteinleri yaparak hastalık oluştururlar. Örneğin, difteri, tetanoz ve boğmaca gibi bakteriler toksin oluşturarak hastalık yaparlar. Bu bakterilere karşı aşı yapmak için toksinler saflaştırılır ve kimyasal maddelerle (formaldehid gibi) ile öldürülürler. Bakteriyel genler aşının bir parçası olmadığından yine bakteriler çoğalamazlar.

Çok fazla sayıda aşı çocuğumun bağışıklık sistemine yük olur mu?

Aşılar virüs ve bakterilerin zayıflatılması yoluyla yapılır. Böylece iyi çoğalamazlar veya bölünemezler. Aşı yapılan çocuklar bağışıklık oluşturacak ancak hasta olmayacak miktarda virüs veya bakteri ile karşılaşırlar. Virüs ve bakteriler aşı oluşturmak üzere 4 yolla zayıflatılırlar:

Aşılarla ilgili yapılan detaylı çalışmalar pek çok aşının etkinlikleri azalmadan ve yan etkilerde artış olmadan aynı gün uygulanabileceğini göstermiştir. Bizi çocukluk çağının yoğun mikrobiyolojik çevresinden koruyan (personal microbiologic indiscretions of childhood) bağışıklık sistemi bizi birkaç aşıdan da koruyabilecek kadar iyi teşekküllüdür.

Çocukların bağışıklık sistemini güçlendirmeleri açısından bazı enfeksiyon hastalıklarını geçirmeleri gerekmez mi?

Hayır. Eğer bir kişi hayatı boyunca tek bir enfeksiyon hastalığı dahi geçirmezse bağışıklık sistemi zayıflamaz. Hib menenjiti, çocuk felci, boğmaca ve kızamık gibi ölümcül hastalıklara yakalanmak bağışıklık sistemini güçlendirmek için erekli değildir.

Aşılar doğal değil ve insan yapımı iken hastalıklar doğal hayatın bir parçası değil midir?

Evet. Ancak aynı madalyonun diğer yüzü, hastalık ve ölüm hayatın doğal bir parçası. Aşılar insan yapımıdır ve doğal değildir (defy nature), ancak aynı zamanda bebeklerin hayatını uzatır, bebek ölümlerini azaltır ve yaşam süresini uzatır.

Çocuğumu aşılatmak için hastalığının tamamen düzelmesi ve bağışıklık sisteminin güçlenmesi için beklemeli miyim?

Çocuğunuzun bağışıklık sistemi pek çok hafif hastalık sırasında normaldeki kadar güçlüdür. Ancak orta derecede ve daha ciddi hastalıklarda çocuğunuzu aşılatmamalısınız. Çünkü aşının yan etkisi (özellikle ateş) doktorunuzu çocuğunuzun hastalığının gidişini takibi ve tedavisi açısından yanıltabilir. Hafif hastalıklar aşılamanın yapılması için bir engel oluşturmaz.

Aşılandıktan sonra bağışıklık sistemi bir süre zayıflar mı?

Bağışıklık sisteminin bir bölümü (koruyucu antikorları oluşturan bölümü değil) özellikle kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve suçiçeği aşılarından sonra en fazla dört hafta sürecek şekilde kısmen baskılanabilir. Bu dört haftalık süre içinde büyük ihtimalle herhangi bir hastalığa yakalanmazsınız, ancak bu süre içinde ikinci bir canlı aşının yapılmaması önerilir.

4 aylık bir bebek bir vizite be farklı aşı ile (hepatit B, Hib, çocuk felci, Difteri, tetanoz, boğmaca, zatürre) aşılanmaktadır. Bu kadar küçük bir bebeğe bu kadar fazla sayıda aşı yapılması güvenli midir?

Bahsedilen aşıların ve pek çok çocukluk çağı aşısının birlikte uygulandıklarında güvenilir ve etkin olduklarına dair pek çok çalışma yapılmış ve güvenilirlikleri kanıtlanmıştır. Bu nedenle bu aşıların birlikte uygulanmaları sakıncalı değildir.

Çocuklar annelerinden aldıkları koruyucu antikorlarla hastalıklara karşı korunmuyorlar mı? Bu korunma ne kadar süreyle devam eder?

Annenin geçirdiği hastalıklar veya yaptırdığı aşılar ile vücudunda oluşan koruyucu antikorlar gebeliğin son aylarında ve doğumda anneden bebeğine geçer. Bu koruyucu antikorlar bazı hastalıklardan korunmada (örneğin kızamık) etkilidir ancak çocuk felci gibi hastalıklarda etkisizdir. Zamanında doğan bebeklerde bu koruyucu antikorlar 6-18 ay kadar süreyle kalır ve zamanla kaybolur. Bu süre bebekten bebeğe değişir. Çok erken doğan prematüre bebeklerde bu koruyucu antikorlar yoktur.

Hastalığı doğal yolla geçirmek, aşılarla elde edilenden çok daha yüksek düzeyde ve uzun süre kalıcı koruyucu antikor oluşumuna neden olmaz mı?

Bu doğrudur ancak tüm hastalıklar için geçerli değildir.

Kızamık geçiren bir kişi aşılanan birkişiye nazaran daha yüksek antikor düzeyine sahip olur. Bu kişi bebeğine yüksek düzeyde koruyucu antikor geçirir ve bebeği aşılanan bir annenin bebeğine göre daha uzun süreyle kızamığa karşı korunur. Ancak bu bebeğide 12-15 aylık olduğunda kızamığa karşı aşılayarak korumak önem taşır. Daha uzun bir süre dahi kalsa bebeğe geçen koruyucu antikorlar mutlaka kaybolacaktır.

Doğal yolla hastalığı geçirmek çocuğu o hastalıktan ömür boyu korurken aşılar belirli bir süre (will wear off) korumaz mı?

Pek çok hastalık için o hastalığı birkez geçirmek ömür boyu koruyuculuk sağlar ancak tetanoz gibi bazı hastalıklarda hastalık birden fazla kez geçirilebilir. Bu hastalıklardan tam olarak korunmak için (boğmaca, tetanoz gibi) belirli aralarla periyodik olarak aşılanmak gerekmektedir. Bazı hastalıklara karşı ise (örneğin kızamık) tek doz aşılanarak ömür boyu korunma sağlanabilmektedir. Genel olarak hastalıkların geçirilmesi ile ömür boyu korunma sağlanabilmektedir ancak hastalık geçirilirken, onun sebep olabileceği sıkıntılar, sakatlık veya ölümler gibi risklere de maruz kalınmaktadır.

Bebeğim çok küçük, aşılarını yaptırmak için biraz büyümesini beklemeli miyim?

Aşıların küçük bebeklere uygulandığında güvenilir ve etkin olduğuna dair pek çok çalışma vardır. Hatta ilk aşılarını 2., 3., ve 4. aylarda olan bebeklerde daha büyük bebeklere kıyasla daha az yan etki görülmektedir.

Hayır. Erken doğan bebekler zamanında doğan bebeklere kıyasla enfeksiyon hastalıklarına karşı daha fazla risk altındadırla çünkü bağışıklık sistemleri daha az gelişmiştir. Bebeklere anneden geçen koruyucu antikorlarda özellikle gebeliğin son üç ayında geçtiği için, anneden aldıkları koruyucu antikorlarda daha az olacaktır.

Bebekler kaç aylık doğduklarına bakılmaksızın aşılarını normal aşı şemalarına göre olmalıdırlar.

Bebeğimin ilk aşıları arasında neden daha uzun bir süre bırakamıyorum? Kısa süre içinde çok fazla sayıda aşı yapılıyor.

Bebeğinizi hastalıklara karşı mümkün olan en erken yaşta korumaya almanız önemlidir. Hastalıkların pek çoğu küçük yaşlarda oluşmaktadır ve bu nedenle mümkün olan en kısa zamanda aşılar tamamlanmalıdır. Yapılan çalışmalar aşının iki dozu arasında bırakılması gereken sürenin dört hafta olmasının yeterli bağışıklık cevabı sağlayabilmesi ve mümkün olan en erken dönemde korunmanın sağlanabilmesi açısından yeterli olduğunu göstermiştir.

Bir aşının iki dozu arasında bırakılması gerekenden daha uzun bir süre geçmişse o aşıya ilk dozdan yeniden mi başlamak gerekmektedir?

Hayır. Aşıların önerilen zaman aralıklarında uygulanması idealdir. Ancak herhangi bir sebepten dolayı aşının takip eden dozu gecikmişse aşıya ilk dozdan yeniden başlamak gerekmez, kaldığı yerden devam edilir. Aşılar arasında bırakılması gereken minimum süreden daha kısa bir sürede diğer doz kesinlikle uygulanmamalıdır ancak maksimum bir süre yoktur.

Aşılar koruyucu maddeler de içermektedir. Bu maddeler zararlı mıdır?

Aşılar içerisinde mikrop (bakteri) üremesini engellemek amacıyla prezervatif (koruyucu madde), son kullanma tarihine kadar güvenle kullanılabilmesi için stabilizör ve bağışıklık sistemini daha iyi uyarabilmek için adjuvan adı verilen maddeler içerir.Bu maddelerin zararlı olduğuna dair herhangi bir bulgu yoktur. Bu maddeler aşının güvenilirliğini bozmak bir yana, güvenilirliğini sağlamak için eklenmektedir.

Çocuğum yumurta yediğinde döküntüleri oluyor. Kızamık, kızamıkçık, kabakulak aşısı olabilir mi?

Kızamık, kızamıkçık, kabakulak (KKK) aşısı ve grip aşısı tavuk yumurtasında üretildikleri için aşı hazırlanırken her ne kadar pek çok saflaştırma basamağından geçirlise de içerisinde çok çok az miktarda yumurta proteini kalıntısı kalması ihtimali nedeniyle yumurtaya alerjisi olan kişilerde alerjik reaksiyonsa neden olma ihtimali endişesi bulunmaktadır. Ancak şimdiye kadar elde edilen verilere göre ciddi düzeyde yumurta alerjisi olan kişilerde dahi KKK ve grip aşılarının güvenilir olduğu gösterilmiştir.Eğer çocuğunuzda ciddi alerji varsa ve reaksiyon görülebileceğinden endişeleniyorsanız doktorunuza danışarak aşılarını hastanede yaptırabilirsiniz.

Çocuğuma aşı yaptırdığımda aşının içerisindeki mikrop kardeşlerine ya da ailedeki diğer kişilere bulaşır mı?

Aşılanan kişinin yakınındakilere bulaşabilen tek aşı, canlı çocuk felci aşısıdır. Çocuğunuza canlı çocuk felci aşısını (ağızdan damla olarak uygulanır) yaptırdığınızda, aşının içerisinde bulunan çocuk felci virüsü 6 haftaya kadar çocuğunuzun dışkısı ile atılır. Çocuk felcine karşı bağışık olmayan ve bebeğin alt bezini değiştiren bir kişiye bu virüsün bulaşma ihtimali vardır. Ancak bu kişinin aşıda bulunan çock felci virüsü ile hastalanma ihtimali çok düşüktür(bir milyon dozda bir).

Kızamık, kızamıkçık, kabakulak (KKK) aşısı ve BCG aşıları da canlı aşılardır ancak bu aşıların içerisinde bulunan bakteri veya virüsün diğer kişilere bulaşma ihtimali yoktur.

Suçiçeği aşısı da canlı aşıdır ve bu aşının içerisinde bulununan suçiçeği virüsü ancak aşılanan çocukta döküntü gelişirse ve diğer kişiler bu döküntülerle direkt temas ederse bulaşabilir.

Aşıların bizi astım gibi alerjik hastalıklara karşı daha hassas hale getirdiğini duydum. Bu doğru mudur?

Her geçen gün astımı olan kişi sayısı artmaktadır ve bunun nedenleri sorgulanmaktadır. Bu konuda yapılan bilimsel araştırmalara göre, aşılar ile alerjilerin artışı arasında herhangi bir bağlantı bulunmamaktadır.

Son zamanlarda yapılan büyük bir çalışmada doğal yolla kızamık geçiren kişilerin geçirmeyenlere kıyasla, çocukluk çağında ve ergen dönemde daha fazla alerjiye yatkın olduklarını gösterilmiştir.

Aşılar bağışıklık sistemimize yük getirir mi?

Hayır. Çok sayıda aşının aynı gün bile uygulansa bağışıklık sistemimizi zorladığına dair hiçbir kanıt yoktur. Bağışıklık sistemimiz etrafımızdaki pek çok değişik antijenle sürekli uyraılmaktadır. Bu nedenle aşıların bağışıklık sistemini zorladığını düşünmek için bir sebep yoktur. Amerika'da yapılan yeni bir çalışma aşıların çocukların bağışıklık sisteminin sadece binde birini kullanıyor olduğu hesaplanmıştır.

Aşılara karşı normal kabul edilen reaksiyonlar nelerdir?

Enjeksiyonla uygulanan herhangi bir aşıyı takiben, bazı insanlarda ateş ve birkaç gün hafif rahatsızlık hissi gelişebilir. Aşı yerinde de kızarıklık, hafif şişlik ve hassasiyet gelişebilir. Bu reaksiyonlar genellikle bir-iki gün sürer ve kendi kendine yavaşça kaybolur.

İçerisinde Alüminyum içeren aşılarda (örneğin Difteri, tetanoz, boğmaca aşıları gibi), aşı yerinde, cilt altında minik, sert bir şişlik görülebilir ve birkaç hafta süreyle devam edebilir. Bu şişlik alüminyumun cilt altından daha yavaş dağılması nedeniyle oluşmaktadır. Uzun sürede kaybolmasına rağmen bir rahatsızlık vermez ve herhangi müdahale gerektirmeden kendiliğinden dağılır.

KKK (kızamık, kızamıkçık, kabakulak) aşısından bir-üç hafta sonra ateşli hafif bir hastalık hali görülebilir.

Çocuğumda aşıdan sonra ateş gelişirse ne yapmalıyım?

Ateş vücut sıcaklığının 37.5 derecenin üzerine çıkmasıdır. Bazı çocuklarda aşıdan sonra ateş gelişebilir.

Çocuğunuzun alnına, yüzüne dokunduğunuzda sıcak geliyorsa ve yüzü kırmızı gözüküyorsa ateşi var demektir. Evinizde termometre varsa kaç derece olduğunu ölçünüz.

Ateş çocuklarda sıklıkla görülen bir bulgudur. Aşıdan sonra çocuğunuzun ateşi olduğunda ne yapmanız gerektiğini hekiminize danışınız.

Ateş nasıl düşürülür?

1. Çocuğunuzu soğutun
• Çocuğunuzun vücuduna ılık suyla ıslatıp kendi kendine kurumasını bekleyin
• Çocuğunuzun çok kalın ve kat kat giyinmemiş olmasına ve üzerinde kalın örtüler örtülmüş olmamasına özen gösterin
2. Bolca sıvı içirin Doktorunuzun önerdiği ateş düşürücüleri kullanın. Çocuğunuz 16 yaşından küçükse kesinlikle aspirin vermeyin!

Aşıları uygularken enjeksiyonun çok fazla ağrı vermemesi için ne yapılabilir?

Pek çok çocuk için aşı, ağrı veren bir enjeksiyon anlamına gelmektedir. Enjeksiyona bağlı ağrı kaçınılmazdır ancak çocuklarda denenebilecek ve ağrıyı bir miktar hafifletmeye yardımcı olabilecek birkaç yöntem vardır.

• Ağrıyı üflemek

  Bu teknikte enjeksiyondan hemen önce elinize bir tüy alın ve çocuğa derin bir nefes almasını söyleyin. Çocuk arzu ederse gözlerini kapatabilir. Daha sonra üflemesini söyleyin. Aşı uygulanması tamamlanana kadar üfletin. Bir çalışmada bu üfleme işleminin çocuk tarafından algılanan ağrıyı azalttığı gösterilmiştir.

• Ağrıya karşı soğuk

  Ağrıyı azaltmak için diğer bir yöntem, aşı uygulanacak kolun dirsekle bilek arasındaki kısmına az bir miktar alkol damlatmaktır. Çocuğa alkol damlatılan yeri üflemesi söylenir ve bu esnada aşı uygulanır. Vücudumuz aynı zamanda aynı yerden, hem ağrıyı hem de soğuğu hissedemez. Eğer ikisinden birisini hissedecekse soğuğu hissetmeyi seçer. Bu sayede enjeksiyona bağlı ağrı hissi azalır.

• Anestezik krem uygulaması

  İğneye karşı çok ciddi fobisi olan daha büyük çocuklarda aşı uygulanacak bölgede cilde lokal anestezik kremler uygulanabilir. Bu tekniğin zorluğu anestezik kremin etkisini gösterebilmesi için aşı uygulanmadan bir süre önce uygulanması gerekliliğidir. Anestekik kremler cilt altına uygulanacak olan aşılarda ağrıyı azaltırken, kas içine uygulanan aşılarda çok etkili değildir.

Aşılarda koruyucu olarak neden timerosal kullanılmaktadır?

Timerosal bakterilerin üremesini önlemek amacıyla özellikle çoklu doz olarak kullanıma sunulan aşılarda kullanılmaktadır. Tek dozluk aşılarda koruyucu gerekmemektedir. Koruyucular aşılara üretim prosesinin son basamağında eklenir ve çoklu doz halinde kullanılan aşıların açıldıktan sonra bakterilerle kirlenmesini önlemek için kullanılır. Günümüzde hemen hemen tüm çocukluk çağı aşıları timerosalsiz üretilmektedir. Timerosal bazı aşıların üretim sürecinde erken basamaklarda kullanılıyor olsa bile takip eden basamaklarda tamamen uzaklaştırılmakta, kalıntı şeklinde kalsa bile dikkate alınmayacak kadar az miktarda (eser miktarda) kalmaktadır.

Çocukların aşılardan toksik düzeyde civa aldıklarını duydum. Bu doğru mudur?

Hayır. Aşının içeriğinde bulunan çok az miktardaki timerosal'in aşının uygulandığı yerde çok hafif şişlik ve kızarıklığa neden olması dışında herhangi bir zararı olduğuna dair herhangi bir kanıt yoktur.

Daha önemlisi 1999'dan bu yana yeni üretilen aşılarda timerosal bulunmamaktadır. Çocukların hiçbiri aşılardan toksik miktarda civa almamaktadır.

Timerosal otizme veya nörolojik bozukluklara yol açar mı?

Aşıların içeriğinde bulunan prezervatifler özellikle multidoz aşılarda bakteriyel veya mantarlar ile kontaminasyonu önlemek için önem taşımaktadır. Herhangi bir aşının veya aşının içerisindeki bir maddenin, otizm veya diğer davranış bozukluklarını gelişme riskini arttırdığına ait hiçbir kanıt yoktur.

Aşılar içinde bulunan civa miktarı FDA ve WHO tarafından yayınlanan kabul edilir limitler içindedir. Şu anda önlem olarak timerosal çocukluk çağı aşılarından çıkartılmıştır. Bununla birlikte şu ana kadar hiçbir çocukta timerosal'in direkt olarak zarar verdiğine dair hiçbir ikna edici kanıt bulunamamıştır. Son yıllarda yapılan bir çalışma ile bebeklere uygulanan timerosal içeren aşılardaki timerosalin çocukların kanında civa düzeyini güvenilir düzeyin üzerine çıkartmadığı bulunmuştur. Daha da ötesi yayınlanmamış çalışmalarda aşıların içeriğindeki civa düzeyi ile nörolojik problemler arasında bir ilişki olmadığı gösterilmiştir.

Aşılar diabete (şeker hastalığına) sebep olur mu?

Hayır. Pek çok çalışma ile aşıların diabete sebep olmadığı gösterilmiştir.

Aşılar Multiple Skleroza neden olur mu?

Hayır. Aşılar, multiple skleroza neden olmadıkları gibi, halihazırda multiple sklerozu olan kişilerde hastalığın alevlenmesine ve tekrarlamasına da neden olmamaktadır.

Aşılar deli dana hastalığına neden olan etkeni içerir mi? Aşılarla deli dana hastalığı bulaşır mı?

Hayır. Deli dana hastalığının etkeni prionlardır. Aşıların üretim aşamaları sırasında çok az miktarda hayvansal proteinler kullanılmaktadır ve kullanılan bu proteinler deli dana hastalığının etkenini içermemektedir. Kullanılmış olan proteinler daha sonraki üretim basamaklarında kullanılmış olan çok az miktardaki hayvansal proteinde aşıdan temizlenmektedir.

Özetle deli dana hastalığı, hasta olan hayvanların beyinlerinin yenmesi ile bulaşmaktadır ve günümüzde kullanılmakta olan aşılarla deli dana hastalığının bulaşma ihtimali sıfırdır.